प्रमुख सण २०२६

पौष पौर्णिमेला शाकंभरी पौर्णिमा असे म्हणतात. ही पोर्णिमा शाकंभरी देवीच्या उपासनेचा एक दिवस मानला जातो .भाज्या धारण करणारी देवी असलेले पार्वतीचे रूपशाकंभरी म्हणून पूजनीय आहे .दुर्गम नावाच्या राक्षसामुळे पृथ्वीवर शंभर वर्षे दुष्काळ पडला. त्यावेळी भक्तांनी देवीचा धावा केला .त्यावेळी देवीने राक्षसाचा वध केला .आणि पृथ्वीवर पावसाचा वर्षाव केला. तेव्हा पृथ्वीवर अन्नधान्य तयार होऊ लागले. तेव्हा सर्व पोषण करणाऱ्या शाकंभरी देवीची पूजा करू लागले. देवीने आपल्या हजार डोळ्यांनी पृथ्वीकडे पाहिले .तेव्हा पृथ्वी हिरवीगार झाली .नद्या वाहू लागल्या. दुष्काळ संपून जमीन सुजला सुफला झाली. असे या देवीचे महात्म्य आहे. देवीने हजार वर्ष तप केले. आणि त्यावेळी तिने केवळ भाज्या सेवन केल्या .म्हणून या देवीला संबंध भाज्याशी आणि फळांशी लावला जातो. शाकांभरी पौर्णिमेला भारतातील विविध मंदिरात तसेच ,शाकंभरी देवीच्या मंदिरात देवीला विविध भाज्या फळे अर्पण करतात. दुसऱ्या दिवशी त्या भाज्या ,फळे भक्तांना प्रसाद म्हणून वाटतात.

मकर संक्रांत भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. त्यामुळे या भारतात कृषी व्यवस्था व त्याच्याशी निगडित अनेक सण, समारंभ साजरे केले जातात .त्याप्रमाणे मकर संक्रांत हा जानेवारी महिन्यात 14 किंवा 15 तारखेला येणारा आणि पौष महिन्यातील सण आहे .मकर संक्रांति संपूर्ण भारतात साजरी केली जाते .या दिवशी शेतात आलेले धान्याचे वाण स्त्रिया एकमेकींना देतात. हरभरे, ऊस, बोरे ,गव्हाच्या ओंब्या, तीळ, अशा गोष्टी सुगडात भरून देवाला अर्पण करतात. एकमेकांना तिळगुळ घ्या गोड गोड बोला असे म्हणून तिळगुळ देतात. आणि मनातील द्वेष, राग विसरून पुन्हा सुरुवात करतात. मोठ्या व्यक्तीच्या पाया पडून आशीर्वाद घेतात .मकर संक्रांतीच्या आदल्या दिवशी भोगी असते .या दिवशी उपलब्ध 12 प्रकारच्या भाज्या मिक्स करून भाजी करतात .आणि भाकरीला तीळ लावून त्याबरोबर खातात .या दिवशी बोरन्हण करतात. नवविवाहित वधूला प्रथम संक्रांतीला काळी साडी भेट देतात. हलव्याचे दागिने मुलीला जावयाला देतात .लहान बालकांना काळ्या रंगाचे कपडे घालून त्यांना हलव्याचे दागिने घालतात. चुरमुरे बोरे, हरभरे, उसाचे तुकडे असे मिश्रण त्यांच्या डोक्यावर ओततात. अलीकडे बिस्किटे गोळ्या चॉकलेट यामध्ये घालतात. बोरन्हान पाच वर्ष वयापर्यंत बाळाचे करतात .बाकीचे छोटे बालके ते लूटतात. संक्रांत नावाची देवी आहे. ती दरवर्षी वेगवेगळ्या वाहनावर बसून येते. ती संक्रांत ऐकण्याची पद्धत आहे.

पौष कृष्ण एकादशीला षटतीला एकादशी म्हणून ओळखले जाते. ही एकादशी व्रत केल्याने वैवाहिक जीवन सुखी राहते. पती-पत्नी मधील वाद मिटतात. घरात सुख शांती लाभते. नारादांनी भगवान विष्णू यांना षट तिला एकादशीचे महात्मे विचारले. तेव्हा भगवान विष्णू म्हणाले. मृत्यूलोकात एक ब्राह्मणी स्त्री राहत होती. ती नेहमी व्रत करीत असे परंतु तिने कधी अन्नदान केले नाही. तेव्हा भगवान विष्णूंना वाटले मृत्यूनंतर ही स्त्री वैकुंठाला येईल परंतु तृप्त होणार नाही. म्हणून विष्णू भगवंतांनी त्या ब्राह्मणी कडे भिक्षा मागायला जाण्याचे ठरवले. भगवान विष्णू भिक्षा मागायला गेले तेव्हा त्या ब्राह्मणीने त्यांना मातीचा गोळा दिला. त्यामुळे भगवंत परत आले जेव्हा ती ब्राह्मणी श्री मृत्यू पावली आणि वैकुंठा मध्ये गेली तेव्हा तिला तिथे एक महल राहिला मिळाला पण त्या महालामध्ये अन्न नव्हते. तेव्हा त्या ब्राह्मणीने विष्णू भगवंतांना विचारले त्यावर भगवान विष्णू म्हणाले. तु कधी अन्नदान केले नाही म्हणून असे झाले. त्यावर उपाय म्हणून भगवान विष्णूंनी त्या स्त्रीला सांगितले तु घरी जा त्या ठिकाणी तुला देव कन्या बघायला येतील तेव्हा तू महालाचे दार उघडू नको त्यांच्याकडून षटतीला एकादशीचे महात्म्य विचारून घे आणि नंतर दरवाजा उघड. स्त्रीने भगवंतांनी सांगितल्याप्रमाणे केले. देवकन्यांकडून षटतीला एकादशी व्रत विचारून घेतले. आणि त्याप्रमाणे एकादशी व्रत केले तेव्हा तिचा महल अण्णांनी भरून गेला. म्हणून अन्नदानाचे फार महत्त्व आहे. षटतीला एकादशीला तीळ दान करावे. त्यामुळे दुर्दैव दारिद्र्य आणि अनेक प्रकारच्या संकटातून मुक्ती मिळते. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद......🙏🏻

माघ महिन्यांमध्ये शुद्ध चतुर्थीला श्री गणेश जयंती असते या तिथीला गणेशाचा जन्म झाला असे म्हणतात. गणपतीने नरांतक राक्षसाचा वध करण्यासाठी कश्यप ऋषींच्या कुटुंबात विनायक या नावाने अवतार घेतला. म्हणून या चतुर्थीला विनायकी चतुर्थी आणि तीलकुंद चतुर्थी असे सुद्धा म्हणतात. या दिवशी गणपतीचे षोडशोपचार पूजन करून तीळ मिश्रित गुळाच्या लाडवाचा नैवेद्य अर्पण करावा. कुंद फुलांनी गणेशाची आणि सदाशिवांची पूजा करून रात्री जागरण करावे. या तिथीला स्नान,दान,जप व होम केल्याने गणेश कृपा प्राप्त होते. धन्यवाद.....🙏🏻

शिषिर ऋतूमध्ये येणाऱ्या मागशुद्ध पंचमी ला वसंत पंचमी असे म्हणतात. वसंत ऋतूंचा राजा आहे. त्याचे स्वागत करण्याचा विशेष सण म्हणजेच वसंत पंचमी आहे. हा दिवस सरस्वती मातेचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो.या दिवशी सरस्वती मातेची पूजा करतात.वसंत पंचमी ही कामदेवा च्या पूजेसाठी सुद्धा ओळखली जाते. वसंत पंचमीचा कृषी संस्कृतीशी संबंध दिसून येतो या दिवशी नवान्न इष्टी असा एक छोटा यज्ञ करतात. शेतात तयार झालेल्या नवीन पिकाच्या लोंब्या घरात आणून त्या देवाला अर्पण कराव्या. यालाच वसंत पंचमी असे म्हणतात. धन्यवाद.....🙏🏻

माघ शुद्ध सप्तमीला रथसप्तमी असे म्हणता. या सप्तमीला अचला सप्तमी,आरोग्य सप्तमी, अर्क सप्तमी आणि माघी सप्तमी असे ही म्हणतात. हा सूर्य उपासनेचा दिवस आहे. भविष्य पुराणात सांगितले आहे की अदिती आणि कश्यप यांचा पुत्र सूर्य याचा जन्म रथसप्तमीला झाला आहे. सात घोडे आणि गरुडाचा मोठा भाऊ अरुण आहे त्याच्यासह सूर्याची पूजा करतात. रथसप्तमी दिवशी नर्मदा जयंती असते. सूर्य देवाला खिरी चा नैवेद्य दाखवून तुळशी वृंदाव ना समोर रथ आणि सूर्य यांची रांगोळी काढावी. या दिवशी उपवास करावा मकर संक्रांतीला सुरू झालेले स्त्रियांचे हळदी कुंकवाचे समारंभ या दिवशी समाप्त होतात. धन्यवाद......🙏🏻

26 जानेवारीला भारत प्रजासत्ताक झाला म्हणून 26 जानेवारी प्रजासत्ताकदिन म्हणून साजरी करतात. डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिलेले भारताचे संविधान 26 नोव्हेंबर इ. स.1949 रोजी आणि भारताने स्वीकारले व 26 जानेवारी इ.स.1950 रोजी पासून भारतीय संविधान अमलात आले. जवाहरलाल नेहरू यांनी 31 डिसेंबर इ. स. 1929 रोजी लाहोर जवळ रावी नदीच्या काठी अशोक चक्रांकित तिरंगा ध्वज फडकावून पूर्ण प्रजासत्ताकाची (स्वातंत्र्याची) घोषणा केली होत. त्याची आठवण म्हणून 26 जानेवारी हा दिवस राज्यघटना अमलात आणण्यासाठी निवडण्यात आला. या दिवशी देशभरात भारताच्या राष्ट्रध्वजाचे आरोहन होऊन त्याला मानवंदना दिली जाते. भारताचे राष्ट्रगीत म्हटले जाते आणि आदर व्यक्त केला जातो. हा दिवस आपल्या देशातील सुवर्ण दिन आहे या दिवसाची प्राप्ती हजारो देशभक्तांच्या बलिदानातून झाली आहे. या दिवशी शाळा महाविद्यालयांमध्ये भाषणांचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. 26 जानेवारीला राष्ट्रीय सुट्टी असते.

माघ शुद्ध एकादशीला जया एकादशी असे म्हणतात. धार्मिक ग्रंथांमध्ये म्हटले आहे की मृत्यूनंतर आत्म्याला त्याच्या कर्मानुसार भूत आणि पिशाच नावाच्या विविध अदृश्य जगात जावे लागते.जया एकादशी व्रत केल्याने या योनी तुन मुक्ती मिळते. म्हणजे त्या योनीमध्ये आत्म्याला जावे लागत नाही. हे व्रत केल्याने ब्रह्म हत्या सारख्या महा पापा तुन मुक्ती मिळते . भूत, प्रेताचा त्रास होत नाही. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे धन्यवाद...🙏🏻

माघ कृष्ण एकादशी म्हणजे विजया एकादशी होय. विजय मिळवून देणारी एकादशी म्हणून या एकादशीला ओळखले जाते. या एकादशीचे व्रत केल्याने सर्व कार्यात यश मिळते. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद.....🙏🏻

माघ कृष्ण चतुर्दशीला महाशिवरात्री साजरी केली जाते. महाशिवरात्र म्हणजे या दिवशी शिवपार्वती चा विवाह झाला होता म्हणून या रात्रीला महाशिवरात्री असे म्हणतात. या दिवशी भगवान शिवशंकरांचे स्मरण करून उपवास करावा.अग्निपुराण,शिवपुराण, पद्मपुराण या ग्रंथांमध्ये शिवरात्री व्रताचे महत्त्व सांगितले आहे. शिवरात्री दिवशी शिवतत्व वातावरणात पसरलेले असते. म्हणून या दिवशी शिवपूजन केल्याने अधिक लाभ होतो. भगवान भोलेनाथ लवकर प्रसन्न होतात. शिव कृपेने आपण सर्व संकटातून मुक्त होऊ शकतो. पितृदोष, कालसर्प दोष, मानसिक अशांतता, वैवाहिक सौख्य नसणे, घरात भांडणे, आजारपण, नवग्रह बाधा या सर्व शिव कृपेने नष्ट होतात. म्हणून या दिवशी शिवपूजन जागरण करावे शिव शंकरांना बेलाची पाने,बेलफळ आणि दूध अर्पण करावे. अभिषेक करावा. लघुरुद्र, महारुद्र करावा. तशेच या दिवशी महामृत्युंजय मंत्र जप करावा. शिवरात्रीला शिव उपासना केल्याने भगवान शिव शंकर लवकर प्रसन्न होतात. धन्यवाद....🙏🏻

छत्रपती श्री शिवाजी महाराजांचा जन्म फाल्गुन वद्य तृतीया शके पंधराशे एक्कावन्न शुक्रवार रोजी दिनांक 19 फेब्रुवारी 1630 शिवनेरी किल्ल्यावर श्री शहाजी राजे भोसले आणि जिजाऊ आई साहेबांच्या पोटी झाला. त्याप्रमाणे महाराष्ट्र सरकार 19 फेब्रुवारी या दिवशी सुट्टी जाहीर करते आणि त्या दिवशी मोठ्या उत्साहात हा सण संपूर्ण भारतात आणि भारताबाहेरही साजरा केला जातो. छत्रपती श्री शिवाजी महाराज हे मराठा साम्राज्याचे संस्थापक आहेत. त्यांना रयतेचा राजा, जाणता राजा असे लोक म्हणतात महाराजांना शिव शंकराचा अवतार मानले जाते. महाराज होते म्हणून आज आपण हिंदू म्हणून जिवंत आहोत. एक हिंदी कवी म्हणतो काशी की कला जाती मथुरा भी मज्जित होती |अगर शिवाजी नही होते तो सुन्नत सबकी होती|| अवघ्या देशाचा आराध्य दैवत छत्रपती श्री शिवाजी महाराज आहेत.महाराजांसारखा राजा पुन्हा होणे नाही आणि म्हणून त्यांची शिवजयंती साजरी करण्याचा उद्देश असा की श्री छत्रपती शिवाजी महाराजांचे विचार समाजातील प्रत्येकापर्यंत पोहोचावेत हाच आहे. छत्रपती श्री शिवाजी महाराज की जय

फाल्गुन महिन्यामध्ये येणाऱ्या शुद्ध एकादशीला आमलकी एकादशी असे म्हणतात. या दिवशी आवळा दान करण्याला महत्त्व आहे तसेच आवळ्याच्या झाडाची पूजा करतात. यामुळे अनेक यज्ञांचे फळ मिळते. आवळा सेवनाने अनेक रोग दूर होतात म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद.....🙏🏻

होळी हा रंग,प्रेम आणि वसंत ऋतूचा सण म्हणून साजरा केला जाणारा लोकप्रिय आणि महत्त्वाचा हिंदू सण आहे. हे राधा आणि कृष्ण यांचे शाश्वत आणि दैवी प्रेम साजरे करते. फाल्गुन पौर्णिमेला होळी साजरी करतात. हिरण्यकश्यपुणे प्रल्हादाला मारण्यासाठी होली केला पाठवले. या होली केला असा वर होता की तीला अग्नी जाळू शकणार नाही. तेव्हा होलिका प्रल्हादाला मारण्यासाठी त्याला मांडीवर घेऊन अग्नि कुंडात बसली परंतु प्रल्हाद वाचला आणि होलिकेचे दहन झाले. तेव्हापासून या दिवशी पाच गौर्या आणून अंगणात दरवाजा समोरील जागा स्वच्छ करून शेणाने सारवतात आणि त्यावर रांगोळी काढतात तिथे गौऱ्या रचून त्यांची पूजा करतात व होळी पेटवतात या होळीमध्ये कणकीचे साप,विंचू करून टाकतात तसेच खोबरे टाकतात. या होळीला पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवतात तिच्याभोवती पाच प्रदक्षिणा मारून पाणी सोडतात व बोंबा मारतात. वाईट सर्व जळून जावो सत्याचा विजय हो असे म्हणतात. मोठी होळी असेल तर होळीत नारळ टाकतात. दुसऱ्या दिवशी धुळवड साजरी करतात.एकमेकांना रंग लावून आनंद साजरा केला जातो. उत्तर भारतामध्ये मोठ्या प्रमाणात धुळवड साजरी होते धन्यवाद.....🙏🏻

फाल्गुन कृष्ण द्वितीयेला तुकाराम महाराज बीज साजरे करतात. या दिवशी संत तुकाराम महाराज सदेह वैकुंठाला गेले म्हणून संपूर्ण महाराष्ट्रात हा दिवस तुकाराम महाराज बीज म्हणून साजरा होतो. देहू येथे संत तुकाराम महाराजांचे मंदिर आहे तेथे मोठी यात्रा या दिवशी भरते. तुकाराम महाराजांनी त्यांच्या अभंगातून समाज प्रबोधनाचे मोठे कार्य केले आहे. धन्यवाद....🙏🏻

फाल्गुन कृष्ण एकादशीला पापमोचनी एकादशी असे म्हणतात. सर्व मानवांचे पाप नष्ट करण्याची क्षमता या एकादशी मध्ये आहे.पापमोचनी एकादशी व्रत केल्याने सर्व पापे नष्ट होतात म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद....🙏🏻

गुढीपाडवा हा भारतीय सण असून तो हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला महाराष्ट्रात साजरा केला जातो.शालिवाहन संवत्सराचा हा पहिला दिवस आहे.वेदांग ज्योतिष या ग्रंथात सांगितल्या प्रमाणे साडेतीन मुहूर्तांपैकी हा एक शुभ मुहूर्त आहे.या दिवशी नवीन वस्तू खरेदी,व्यवसाय प्रारंभ,नव उपक्रमांचा प्रारंभ,सुवर्ण खरेदी इत्यादी गोष्टी केल्या जातात.दारी गुढी उभारली जाते.गुढी हे विजय आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे.उंच बांबूच्या काठीला आंब्याची पाने,कडुलिंबाची पाने,साडी,गाठी,फुलांचा हार,पुढच्या टोकाला बांधून त्यावर तांब्या पालथा बसवतात.ही गुढी दारात गच्चीवर उंच लावतात किंवा पाटावर ठेवतात गंध, अक्षता,फुले,अगरबत्ती,दिवा लावतात .गोड नैवेद्य दाखवतात या दिवशी कडुनिंबाच्या कोवळ्या पानांचा गुळात मिक्स करून त्याचा नैवेद्य सर्वांना वाटतात.आनंद साजरा करतात.आप्तेष्टांना नववर्षाच्या शुभेच्छा देतात.पंचांगाचे पूजन करून संवत्सर्फल वाचतात किंवा ऐकतात ! या दिवशी हिंदू संस्कृतीची झलक दाखवणाऱ्या मिरवणुका काढल्या जातात.याच दिवशी ब्रह्मदेवाने विश्व निर्माण केले. याच दिवशी राम वनवासातून अयोध्येला आले . अशी कथा सुद्धा आहे याच दिवशी चैत्र नवरात्रही चालू होते . धन्यवाद …….🙏🏻

चैत्र शुद्ध नवमी हा हिंदू पंचांगानुसार चैत्र महिन्यातील नवरात्रीचा नववा दिवस आहे. या तिथीस भगवान विष्णूंचा सातवा अवतार श्रीरामांचा जन्म झाला आहे. हा दिवस श्रीराम नवमी म्हणून साजरा करतात, दुपारी सूर्य डोक्यावर आल्यावर बारा वाजता राम जन्म सोहळा होतो. श्रीराम मूर्तीला पाळण्यात ठेवून पाळणा म्हणतात. पूजा,आरती करून प्रसाद वाटतात.या दिवशी मंदिरात कीर्तन,भजन ,प्रवचन इत्यादी कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते .रामनवमी संपूर्ण भारतात साजरी केली जाते.तेलंगणातील भद्राचलम मंदिरामध्ये राम नवमी मोठ्या थाटात साजरी होते. याच दिवशी चैत्र नवरात्रीचीही समाप्ती होते. त्रेता युगातील रावणाचे अत्याचार संपवण्यासाठी आणि धर्माची पुनरस्थापना करण्यासाठी भगवान विष्णूंनी श्रीराम अवतार घेतला. श्रीरामांचा जन्म चैत्र शुद्ध नवमी माता कौशल्याच्या पोटी पुनर्वसू नक्षत्रात,कर्क राशीत,राजा दशरथांच्या घरी झाला. जय श्रीराम……..!🌏🙇

चैत्रशुद्ध एकादशीला कामदा एकादशी म्हणून ओळखतात.या एकादशीला व्रत केल्याने भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात. भयंकर पापातून सुद्धा मुक्ती होते भगवान श्रीकृष्णांनी धर्मराज युधिष्ठिरला कामदा एकादशीची कथा सांगितली आहे.भगवान रामाचे पूर्वज राजा दिलीप यांनी सुद्धा गुरु वशिष्ठ यांच्याकडून ही कथा ऐकली होती.पुराणकाळात पुंडलिक नावाचा राजा राज्य करीत होता. राजा प्रजेचे पालन न करता भोग विलासात मग्न राहत असे! त्याच्या राज्यात ललित आणि ललिता नावाचे पती-पत्नी राहत होते. दोघांचे एकमेकांवर खूप प्रेम होते. ललित राज दरबारात गाणं गात असे. एक दिवस गाणं म्हणताना त्याचे लक्ष त्याच्या पत्नीकडे गेले आणि गाणं चुकले त्यामुळे राजा क्रोधित झाला आणि ललित राक्षस बनेल असा श्राप दिला.त्यामुळे तो ललित राक्षस झाला.ललिता दुःखी होऊन यावर उपाय विचारत विद्याचल पर्वतावर राहणाऱ्या शृंगी ऋषीच्या आश्रमात गेली.ऋषींनी तिला कामदा एकादशीचे व्रत करायला सांगितले . त्याप्रमाणे व्रत केले असता ललित श्रापातून मुक्त झाला . म्हणून हे व्रत करणारा भक्त विष्णू कृपेने सर्व श्रापातून मुक्त होतो. आणि भक्तांचे सर्व मनो इच्छित कार्य सिद्ध होते. धन्यवाद……..🌏🙇🙏🏻

महावीर जयंती जैन धर्मियांचा मुख्य सण आहे.शेवटचे तीर्थाकार भगवान महावीर यांच्या जन्मदिनानिमित्त हा सण साजरा केला जातो. महावीरांचा जन्म इसवी सन पूर्व 599 अथवा इसवी सन पूर्व 615 सालातील चैत्रशुद्ध त्रयोदशीला झाला. महावीरांचा जन्म बिहारमध्ये कुंडलपूर येथे झाला. तीर्थकारांच्या दहा विशेषता आहेत. घाम येत नाही,शुद्ध शरीर,दुधासारखे पांढरे रक्त, आश्चर्यकारक शरीर, सुगंधियुक्त शरीर,सर्वोत्कृष्ट शरीर रचना,सर्वोत्तम सहिष्णुता, सर्व निरोगी शरीर,अतुल बल,प्रिय भाषण,त्यांनी त्यांच्या पूर्वजन्मी केलेले तापामुळे हे त्यांना प्राप्त होतात. या सणा निमित्त जैन मंदिर विशेष सजवले जातात.अनेक ठिकाणी अहिंसा रॅली काढल्या जातात.गरीब गरजू लोकांना मदत करतात. भगवान महावीर,अतिविर,संमती आणि वर्धमान म्हणून ओळखले जाणारे 24 वे तीर्थकार आहेत . त्यांनी जैन धर्माचे पुनरुत्थान केले त्यांचा जन्म राजा सिद्धार्थ व माता त्रिशला यांच्या पोटी झाला. त्यांनी वयाच्या तीसाव्या वर्षी सर्व संपत्ती,संसार,राजपाट त्याग केला महावीरांनी बारा वर्षे तप केले .त्यानंतर 30 वर्ष त्यांनी संपूर्ण भारतात जैन तत्वज्ञानाचा प्रचार,प्रसार केला.इसवी सन पूर्व सहाव्या शतकात वयाच्या 72 व्या वर्षी महावीरांचे महानिर्वाण झाले.त्यांनी अहिंसा,सत्य,असतेय ,अपरिग्रह व ब्रह्मचर्य ही महाव्रते सांगितली.त्यांचे निर्वाण स्थळ पावापुरी येथे आहे. जय महावीर…….🙏🏻

हनुमान जींचा जन्म चैत्र पौर्णिमेला सूर्योदयाच्या वेळी झाला. म्हणून चैत्र पौर्णिमेला हनुमान जन्मोत्सव साजरा करतात. या दिवशी देवळात पहाटेच हनुमान जिंची षोडशोपचार पूजा करून किर्तन,भजन करतात आणि सूर्योदयाला आरती करून महाप्रसाद वाटतात. या दिवशी प्रसादामध्ये हरभऱ्याची डाळ भिजून त्यात साखर घालून वाटतात. हनुमंतांचा जन्म अंजली पर्वतावर झाला आहे. या दिवशी व्रत/उपवास करतात सुंदर कांड पाठ, हनुमान चालीसा वाचन करतात. हनुमान जी रामभक्त आहेत त्यांना शेवबुंदी,बुंदीचे लाडू आवडतात मंगळवार हा त्यांचा पूजेचा वार आहे. त्यांना रुईच्या पानांची माळ,उडीद,मीठ,तेल,सिंदूर,नारळ अर्पण करतात. तसेच शनिपिडा होऊ नये म्हणून शनिवारी सुद्धा त्यांची पूजा करतात.त्यांच्या पूजेमुळे बुद्धी/चातुर्य मिळते,शक्ती मिळते,वाईट शक्तींचा/वाईट विचारांचा नाश होतो हनुमान जी परम ब्रह्मचारी आहेत. जय श्री हनुमान……🌏🙇❤️

चैत्र कृष्ण एकादशीला वरुथिनी एकादशी म्हणतात.या दिवशी भगवान विष्णूंच्या वराह अवताराचे पूजन केले जाते.वरुथिनी एकादशी व्रत करणाऱ्या भक्ताला श्रीविष्णूंचे संरक्षण प्राप्त होते.या दिवशी विष्णू सहस्त्रनाम पाठ करावे.यमराज आणि यमलोकाच्या भयापासून मुक्त होण्यासाठी वरुथिनी एकादशी व्रत आवश्यक असल्याचे श्रीकृष्णांनी युधिष्ठिर यांना सांगितले होते.याव्रताने सौभाग्यप्राप्ती होते ही एकादशी सर्व पाप नष्ट करून शेवटी मोक्ष प्रदान करणारी आहे.इतर एकादशी प्रमाणेच हे व्रत करावे. धन्यवाद…..❤️🙏🏻

डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म 14 एप्रिल 1891 मध्ये त्यावेळच्या महू, मध्य प्रांत येथे झाला. त्यांच्या आईचे नाव भिमाबाई सकपाळ आणि वडिलांचे नाव रामजी सकपाळ असे होते. तसेच डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकरांच्या पत्नी रमाबाई आंबेडकर होत्या डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकरांनी मुंबई विद्यापीठ, कोलंबिया विद्यापीठ, लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स, ग्रेज इन लंडन, बॉन विद्यापीठ जर्मनी अशा विविध विद्यापीठांमध्ये उच्च शिक्षण घेतले. तसेच ते भारतीय न्यायशास्त्रज्ञ,अर्थशास्त्रज्ञ, राजकारणी तत्वज्ञ ,आणि समाज सुधारक होते. त्यांनी दलित बौद्ध चळवळीला प्रेरणा दिली आणि अस्पृश्य दलित लोकांविरुद्ध होणारा सामाजिक भेदभाव नष्ट करण्यासाठी चळवळ उभारली. तसेच महिलांच्या आणि कामगारांच्या हक्कांचे समर्थन केले. ते ब्रिटिश भारताचे मजूर मंत्री व स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री होते भारतीय संविधानाचे शिल्पकार, भारतीय बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवक होते. देशाच्या विविध क्षेत्रात दिलेल्या योगदानामुळे त्यांना आधुनिक भारताचे शिल्पकार किंवा आधुनिक भारताचे निर्माते असेही म्हणतात. ते भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी प्रचारांमध्ये चर्चांमध्ये सामील झाले वृत्तपत्रे प्रकाशित केली दलितांसाठी राजकीय हक्कांचा व सामाजिक स्वातंत्र्याचा पुरस्कार केला तसेच आधुनिक भारताच्या निर्मितीत मोलाचे योगदान दिले इसवी सन 1956 मध्ये त्यांनी आपल्या अनुयायांसह बौद्ध धर्म स्वीकारला धर्मांतरानंतर काही महिन्यांनीच त्यांचे निधन 06 डिसेंबर 1956 नवी दिल्ली येथे झाले. त्यांना मरणोत्तर भारतरत्न हा भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान प्रदान करण्यात आला. त्यांचा जन्मदिवस दरवर्षी आंबेडकर जयंती म्हणून भारतासह जगभरात साजरा केला जातो. 2012 मध्ये द ग्रेटेस्ट इंडियन नावाच्या सर्वेक्षणात आंबेडकरांची सर्वश्रेष्ठ भारतीय म्हणून निवड करण्यात आली आहे. आंबेडकरांच्या स्मरणार्थ अनेक स्मारके आणि चित्राने लोक संस्कृतीत उभारली गेली आहेत. त्यांनी केलेल्या कामाचे वर्णन आपण शब्दात मांडू शकणार नाहीत.

परशुराम हे भगवान विष्णूंचा सहावा अवतार समजले जातातः त्यांचा जन्म जमदग्नी व रेणुकामाता यांच्या पोटी वैशाख शुक्ल तृतीयेला (अक्षय्य तृतीयेला) झाला. त्यांच्या पत्नीचे नाव धारिणी. जन्माने ब्राह्मण असून क्षत्रियांचे सर्व गुण त्यांच्यात होते, म्हणूनच त्यांना "शरादपि शापादपि" असे म्हणतात. भगवान शंकरांकडून त्यांनी परशू हे शस्त्र घेतले आणि अनेक विद्या आत्मसात केल्या. त्याच विद्यांच्या जोरावर त्यांनी दुष्ट आणि प्रजेला जाच करणाऱ्या राजांचा बंदोबस्त केला. त्याच वेळी त्यांनी सहस्रार्जुनाला ठार केले. पुढे राजांना जिंकून ताब्यात घेतलेली जमीन त्यांनी ऋषिकुलाला देऊन ते महेन्द्र पर्वतावर तप करण्यासाठी निघून गेले. भार्गव, भार्गवराम, जामदग्न्यया अवताराची मुख्य देवता विष्णू त्यानंतर त्यांचा उल्लेख, रामायणात सीता स्वयंवरात येतो. तेथे त्यांनी शिवधनुष्य तोडणाऱ्या रामाला आव्हान दिले. मात्र राग शांत झाल्यावर त्यांनी रामाला आपल्याकडील धनुष्य भेट दिले व विद्या दिली. त्यांनी महाभारत काळी, भीष्मांना त्या सगळ्या विद्या दिल्या. नंतर अंबेच्या याचनेवरून त्यांनी भीष्मांशी युद्ध केले. भीष्म हरले पण तरीही त्यांनी अंबेशी लग्न करण्यास नकार दिला. कोकण प्रदेशाची निर्मितीच्या कथाही तेवढ्याच रंजक आहेत. असे म्हणतात की कोकणाच्या भूप्रदेशाची निर्मिती परशुरामाने समुद्र ४०० योजने मागे हटवून केली आहे. म्हणूनच परशुरामाला सप्त कोकणांचा देव म्हणतात. संपूर्ण भारतात समुद्रालगतच्या राज्यांमध्ये परशुरामाची ही कथा सांगितली आणि ऐकली जाते. त्यामुळे संपूर्ण भारतभर परशुराम क्षेत्रे आहेत. केरळची भूमी परशुरामाने निर्माण केली असे सांगतात. तिथेही एक परशुराम क्षेत्र आहे. ओरिसा, आसाम, गुजरात आणि पंजाबमध्येही परशुराम क्षेत्र आहे. तसेच ते कोकणातही आहे. परशुराम हे अमर्त्य किंवा चिरंजीव मानले गेले आहे. त्यामुळे त्यांचा कायम निवास असतो असा समज आहे. महाराष्टात चिपळणपासन ४ कि. मी. अंतरावर मंबई-गोवा हायवेवर एक हजार फूट उंचीचा डोंगर आहे. ह्याला महेंद्रगिरी असे नाव आहे. परशुरामाच्या मंदिरामुळे लगतच्या गावालाही परशुराम किंवा लोटे परशुराम असेच म्हणतात. परशुरामाच्या या मंदिराच्या रचनेमध्ये मोगल वास्तुकलेचा प्रभाव स्पष्टपणे जाणवतो. विशेषतः मंदिराचे घुमट बघतांना ते प्रकर्षाने जाणवते. या मंदिराचे घुमट सरळ उतार असलेले अष्टकोनाकृती आहेत. आणि उंच कळस तसेच मंदिरातल्या शिल्पकृती हे मिश्रण स्पष्टपणे दाखवतात. उपलब्ध पुराव्यानुसार इथला तिसरा घुमट हा आदिलशहाच्या बेगमांपैकी एकीने उभारला आहे. यामागे एक कथाही सांगितली जाते ही अशी एकदा या बेगमेची तारवे समुद्रात बुडाली होती. या बेगमेला समुद्राचा देव म्हणून परशुराम माहिती होता. तिने नवस बोलला की, तारवे परत आल्यास देऊळ बांधीन. त्यानंतर तिची तारवे खरोखरच सुखरूपपणे किनाऱ्याला लागली. परशुरामाचे मंदिर बांधून तिने नवस फेडला. या मंदिरामध्ये काळ, काम आणि परशुराम यांच्या मूर्ती आहेत. मध्यभागी असलेली परशुरामाची मूर्ती इतर दोन मूर्त्यांपेक्षा उंच आहे. मंदिरातली लाकडावर केलेली कलाकुसर सुरेख आहे. या मंदिराचा वार्षिक उत्सव म्हणजे परशुरामाचा जन्मोत्सव. परशुरामाचा जन्म अक्षय्य तृतीयेचा, त्यामुळे अक्षयतृतीयेपासून सुरू होणारा हा उत्सव पुढे तीन दिवस चालतो. यावेळेस मंदिराचा परिसर सुशोभित करण्यात येतो. परशुरामाच्या जन्मोत्सवानिमित्त कीर्तनाचे व भजनाचे कार्यक्रम आखले जातात. या मंदिरात महाशिवरात्रीही मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. याशिवाय परिसरातल्या वारकऱ्यांची अशी श्रद्धा आहे की, मार्गशीर्ष एकादशीला प्रत्यक्ष विठ्ठल पंढरपूरहून महेंद्रगडवर येतो. त्यामुळे मार्गशीर्ष एकादशीला इथे मोठी यात्रा भरते. परिसरातले वारकरी त्यादिवशी इथे दर्शनाला येतात. कोकणचा सर्वांग सुंदर निसर्ग, दूरवर दिसणाऱ्या कौलारू घरांची चित्रमय रचना असलेली गावे, या सुंदर देखाव्याच्या पार्श्वभूमीवर स्वाभिमानाची आणि निर्मोही वृत्तीची चिरंतर प्रेरणा देणाऱ्या परशरामाचे हे मंदिर भेट देण्यासारखे आहे. माहूर गडावर, श्री रेणुका मातेच्या मंदिराच्या मागे परशुरामाचे एक प्राचीन मंदिर आहे. उत्तर प्रदेशातील गढवालमधील जौनपूर बावर येथे ४०० वर्षे जुने परशुराम मंदिर आहे. परशुराम हे विष्णूच्या दशावतारामधील एक अवतार आहेत. त्यांनी पृथ्वीवरील अधर्मी क्षत्रियांचा संहार केला आहे. त्यांच्या दानशीलतेवर प्रसन्न होऊन विष्णूने त्यांचा द्वारपाल होणे पसंत केले. अग्रतः चतुरो वेदाः पृष्ठतः सशरं धनुः । इदं ब्राह्मम् इदं क्षात्रं शापादपि शरादपि ।। अर्थः चार वेद मुखोद्गत आहेत (संपूर्ण ज्ञान) आणि पाठीवर बाणासह धनुष्य आहे (शौर्य) म्हणजेच ब्राह्मतेज आणि क्षात्रतेज दोन्ही असल्याने शाप अणि शस्त्र अशा दोन्ही गोष्टींचा उपयोग जो जाणतो तो परशुराम. परशुरामाच्या अवतार कार्य संपल्याचे कोणत्याही ग्रंथात उल्लेख आला नसल्याने परशुराम हे सात चिरंजीवांमधील एक आहेत असे समजले जाते. आपण जाणून घेऊ त्यांच्या जीवना विषयी काही अनोख्या गोष्टी, ज्या आजही लोकंसाठी अज्ञात आहेत. १. आपल्या शिष्य भीष्माला ते कधीही पराजित करु शकले नाहीत. महाभारतानुसार महाराज शंतनूचे पुत्र भीष्माला भगवान परशुराम यांनीच शस्त्र चालवण्याचे शिक्षण दिले होती. एकदा भीष्म काशी मध्ये होणाऱ्या स्वयंवरातून काशीराजच्या मुली अंबा, अंबिका आणि अंबालिकाला आपले छोटे बंधू विचित्रवीरसाठी उचलून घेऊन आले. तेव्हा अंबाने सांगितले की ती मनातून दुसऱ्या कोणा व्यक्तीला आपला नवरा मानते. तेव्हा भीष्माने सन्मानपूर्वक तिला परत सोडले. परंतु भीष्माने तिचे हरण केले असल्याने त्या व्यक्तीने तिचा स्वीकार करण्यास नकार दिला. तेव्हा अंबाने भीष्माचे गुरु परशुरामांकडे धाव घेतली आणि त्यांना आपली व्यथा सांगितली. अंबाचे म्हणणे ऐकून परशुरामाने भीष्माला तिच्याशी विवाह करण्यास सांगितले, परंतु ब्रम्हचारी असल्याने भीष्माने असे करण्यास नकार दिला. तेव्हा परशुराम आणि भीष्मामध्ये प्रचंड युद्ध झाले आणि शेवटी पितरांचे ऐकून परशुरामाने आपले शस्त्र ठेवून दिले. ह्याप्रकारे या युद्धात ना भगवान परशुरामांचा विजय झाला न भीष्माचा विजय झाला. २. असा झाला परशुराम देवांचा जन्म महर्षी भृगुचा मुलगा ऋचिकचा विवाह राजा गाधीची मुलगी सत्यवती हिच्याशी झाला होता. विवाहानंतर सत्यवतीने आपले सासरे महर्षी भृगु कडे स्वतःसाठी आणि आपल्या आई वडिलां साठी मुलाची याचना केली. तेव्हा महर्षी भृगु यांनी सत्यावतीला दोन फळे दिली आणि सांगितले की ऋतू स्नानानंतर तू उंबराच्या झाडाला आलिंग दे आणि तुझ्या आईला पिंपळाच्या झाडाला आलिंगन द्यायला सांग आणि त्यानंतर दोघींनी या फळाचे सेवन करा. परंतु महर्षी भृगु यांनी सांगितलेली ही गोष्ट सत्यवती आणि तिच्या आईच्या लक्षात राहिली नाही आणि दोघींनी उलट झाडांना आलिंगन देऊन या कार्यात चूक केली. ही घोर चूक * महर्षी भृगु यांना समजली. तेव्हा त्यांनी सांगितले की, तू चुकीच्या झाडाला आलिंगन दिले आहेस त्यामुळे तुझा पुत्र ब्राम्हण असून सुद्धा क्षत्रिय कलागुणांचा असेल आणि तुझ्या आईचा पुत्र क्षत्रिय असून सुद्धा ब्राम्हण कलागुणांचा असेल. तेव्हा सत्यवतीने महर्षी भृगुकडे प्रार्थना केली की, माझा पुत्र क्षत्रिय कलागुणांचा होऊ नये भलेही माझा नातू (मुलाचा मुलगा) असा झाला तरी चालेल. तेव्हा महर्षी भृगुने तिचे म्हणणे मान्य केले. त्यानंतर काही काळाने जमदग्नी मुनींनी सत्यवतीच्या गर्भातून जन्म घेतला. त्यांचे आचरण, ऋषींसारखेच होते. त्यांचा विवाह रेणुकाशी झाला. त्यांना चार मुले झाली. त्यातील चौथे पुत्र परशुराम होते. ह्याप्रकारे एका चुकीमुळे परशुरामांचा स्वभाव क्षत्रियांसारखा होता. ३. त्यांनी केले होते श्रीकृष्णाच्या प्रस्तावाचे समर्थन महाभारताच्या युद्धाच्या अगोदर जेव्हा भगवान श्रीकृष्ण संधीचा निरोप घेऊन धृतराष्ट्राच्या जवळ गेले होते, तेव्हा श्रीकृष्णचे बोलणे ऐकण्यासाठी परशुराम देव त्या सभेत उपस्थित होते. परशुरामनेही श्रीकृष्णाचे ते बोलणे मान्य करण्यास धृतराष्ट्राला सांगितले होते. ४. का केला होता त्यांनी आईचा वध ? एकदा परशुरामची आई रेणुका स्नान करून आश्रमाकडे यायला निघाली होती. तेव्हाच राजा चित्ररथ पण तिथेच स्नान करत होते. राजाला बघून रेणुकाच्या मनात वाईट विचार निर्माण झाले, त्याच अवस्थेत ती आश्रमात पोहोचली. जमदग्नी यांनी तिला पाहून तिच्या मनातील विचार जाणले आणि आपल्या मुलांना आपल्या आईचा वध करण्यास सांगितले. परंतु कोणीही त्यांच्या आज्ञेचे पालन नाही केले. तेव्हा - परशुरामाने काहीही विचार न करता आपल्या फरशाने आपल्याच आईचे म्हणजे रेणुकाचे शीर उडवले. हे बघून मुनी जमदग्नी प्रसन्न झाले आणि त्यांनी परशुरामाला वरदान मागायला सांगितले. तेव्हा परशुरामाने आपल्या आईस परत जिवंत करण्याचा आणि त्यांना या गोष्टीची आठवण न राहण्याचे वरदान मागितले. ५. का केला होता कार्तवीर्य अर्जुनचा वध ? एकदा महिष्मती देशाचा राजा कार्तवीर्य अर्जुन जेव्हा युद्ध जिंकून जमदग्नी यांच्या आश्रमाजवळून जात होता तेव्हां तो काही वेळ आराम करण्यासाठी आश्रमात थांबला. त्याने बघितले की इच्छापूर्ती कामधेनु गायीने अगदी सहजपणे सर्वांसाठी जेवणाची व्यवस्था केली. तेव्हा कार्तवीर्य अर्जुनाने बलाचा वापर करून कामधेनुच्या बछड्याला आपल्यासोबत नेले. जेव्हा ही गोष्ट परशुरामाला समजली तेव्हा त्याने कार्तवीर्य अर्जुनच्या हजार भुजा कापून त्याचा वध केला. ६. यामुळे केला क्षत्रियांचा संहार कार्तवीर्य अर्जुनच्या वधाचा बदला त्याच्या मुलांनी जमदग्नी मुनींचा वध करून घेतला. क्षत्रियांचे हे नीच कृत्य बघून परशुराम खूप संतापले आणि त्यांनी कार्तवीर्य अर्जुनच्या सर्व मुलांचा वध केला. ज्या-ज्या राजांनी त्यांना साथ दिली होती, त्यांचाही परशुरामाने वध केला. ह्याप्रकारे परशुराम देवांनी २१ वेळा पृथ्वीला क्षत्रियहीन केले. ७. ब्राम्हणांना दान केली पूर्ण पृथ्वी महाभारतानुसार परशुरामांचा हा संताप बघून साक्षात महर्षी ऋचिक यांनी प्रकट होऊन त्यांना हे नरसंहारी कृत्य करण्यापासून थांबवले. तेव्हा परशुरामाने क्षत्रियांना मारण्याचे बंद केले आणि संपूर्ण पृथ्वी ब्राम्हणांना दान केली आणि ते स्वतः महेंद्र पर्वतावर निवास करण्यासठी गेले. ८. फरशाने कापला होता गणपतीचा दंत एकदा परशुराम शंकर देवांना भेटण्यासाठी कैलासात गेले होते, तेव्हा शंकर ध्यानास्थ होते. तेव्हा श्री गणेशाने त्यांना शंकर देवांना भेटण्या पासून थांबवले. त्यामुळे संतापात परशुरामाने फरशाने त्यांच्यावर वार केला. हा फरशा शंकरानेच परशुरामाला दिला होता म्हणून त्यांचे वार फुकट जाऊ नये म्हणून गणपतीने तो वार आपल्या दातावर झेलला. त्यामुळे त्यांचा एक दात तुटला, तेव्हापासून त्यांना एकदंत संबोधले जाऊ लागले. ९. परशुरामांच्या भावांची नावे ऋषी जमदग्नी आणि रेणुका यांची चार मुले होती. त्यातील सर्वात लहान परशुराम होते. परशुराम देवांचे तीन मोठे बंधू होते. त्यांची नावे क्रमशः रुक्मवान, सुषेणवसु आणि विश्वावसु होते. १०. अमर आहेत परशुराम अश्वत्थामा बलिर्व्यासो हनुमांश्च विभीषणः। कृपः परशुरामश्च सप्तैते चिरंजीविनः ।।' हिंदू धर्म ग्रंथांमध्ये काही महापुरुषांचे वर्णन आहे जे अजूनही जिवंत आहेत. यांनी अष्टचिरंजीवी सुद्धा म्हंटले जाते. त्यामध्ये विष्णूदेवांचे अवतार असणाऱ्या परशुरामाचा सुद्धा समावेश आहे. अश्वथ्थामा, राजा बळी, महर्षी वेदव्यास, हनुमान, विभीषण, कृपाचार्य, ऋषी मार्कंडेय आणि परशुराम यांचा समावेश आहे. असे मानले जाते की परशुराम आजही कुठेतरी तपस्येमध्ये मग्न आहेत.

वैशाख महिन्यामध्ये येणारा पहिला सण म्हणजे अक्षय तृतीया. वैशाख शुद्ध तृतीया या दिवशीच अक्षय तृतीया साजरी करतात.साडेतीन मुहूर्तापैकी एक शुभ मुहूर्त अक्षय तृतीया आहे. याच दिवशी अन्नपूर्णा जयंती, परशुराम जयंती, नरनारायण जयंती, बसवेश्वर जयंती असते. अक्षय तृतीये ला भगवान व्यासांनी महाभारत ग्रंथ रचायला सुरुवात केली तेव्हा लेखनिक म्हणून गणपतींनी काम केले. श्रीकृष्णांनी याच तिथीचे महत्त्व सांगताना राजा युधिष्ठराला म्हटले आहे की या तिथीला केलेले दान, हवन,पूजन वाया जात नाही. देव आणि पितर यांना उद्देशून जे कर्म केले जाते ते अविनाशी होते त्याचे फळ मिळाल्या वाचून राहत नाही. अक्षय तृतीयेला गंगा पृथ्वीवर अवतीर्ण झाली आहे.हा दिवस पूर्वजांचे ऋण फेडण्याचा दिवस आहे. पितरांचे पूजन करून त्यांच्या नावाने दानधर्म करावा. तसेच अक्षय तृतीयेला गंगेत अंघोळ करावी,नवीन वस्त्र खरेदी करावी, दागिन्यांची खरेदी करावी,गृहप्रवेश करावा,नवीन वस्तू घ्यावी ,ब्राह्मण भोजन करावे धार्मिक पूजा, होम हवन करावे....! धन्यवाद,🙏

प्राचीन भारतीय सनातन परंपरेचा विकास आणि हिंदू धर्माचा प्रचार आणि प्रसार यांच्यात आदी शंकराचार्य यांचे महान योगदान आहे. त्यांनी भारतीय सनातन परंपरेचा संपूर्ण देशात प्रसार करण्यासाठी भारताच्या चारही कोपऱ्यात शंकराचार्य मठांची (पूर्वेला गोवर्धन, जगन्नाथपुरी, पश्चिमेला शारदामठ, गुजरात, उत्तरेला ज्योतिर्मठ, बद्रीधाम आणि दक्षिणेला शृंगेरी मठ, रामेश्वर) स्थापना केली होती. इ. स. पू. आठव्या शतकात स्थापन केलेले हे मठ आजही चार शंकराचार्यांच्या नेतृत्वाखाली सनातन परंपरेचा प्रचार आणि प्रसार करत आहेत. आदी शंकराचार्यांनी या ४ मठांच्या व्यतिरिक्त पूर्ण देशात १२ ज्योतिर्लिंगांची स्थापना केली होती. आदी शंकराचार्यांना अद्वैत परंपरेचे प्रवर्तक मानले जाते. मठ गुरु शिष्य परंपरेच्या निर्वहनाचे प्रमुख केंद्र आहेत. पूर्ण भारतात सर्व संन्यासी वेगवेगळ्या मठांशी जोडलेले असतात. या मठांमध्ये शिष्यांना संन्यासाची दीक्षा दिली जाते. सन्यास घेतल्यानंतर नावानंतर दीक्षित म्हणून विशेषण लावण्यात येते ज्यावरून असा संकेत मिळतो की हा संन्यासी कोणत्या मठाचा आहे आणि वेदाच्या कोणत्या परंपरेचा वाहक आहे. सर्व मठ वेगवेगळ्या वेदांचे प्रचारक असतात आणि त्यांचे एक विशेष महावाक्य असते. मठांना 'पीठ' असे देखील म्हटले जाते. आदी शंकराचार्यांनी या चारही मठांमध्ये आपल्या योग्यतम (सर्वांत योग्य) शिष्यांना मठाधिपती बनवले होते. ही परंपरा आजही या मठांमध्ये प्रचलित आहे. प्रत्येक मठाधिपतीना शंकराचार्य म्हटले जाते आणि ते आपल्या जीवन काळातच आपल्या सर्वांत योग्य शिष्याला उत्तराधिकारी बनवतात. * आदी शंकराचार्यांनी स्थापन केलेले चार मठ * १. श्रृंगेरी मठ हा मठ भारतातील दक्षिण रामेश्वरम मध्ये आहे. त्याच्या अंतर्गत दीक्षा घेणाऱ्या संन्यासिंच्या नावामागे सरस्वती, भारती आणि पुरी संप्रदाय नाम विशेषण लावण्यात येते ज्यावरून त्यांना त्या संप्रदायाचे संन्यासी मानण्यात येते. या मठाचे महावाक्य 'अहं ब्रह्मास्मि' आहे आणि हा मठ 'यजुर्वेद' प्रचारक आहे. या मठाचे पाहिले मठाधिपती आचार्य सुरेश्वर होते. सध्या स्वामी भारती कृष्णतीर्थ या मठाचे ३६ वे मठाधिपती आहेत. * २. गोवर्धन मठ गोवर्धन मठ भारतातील ओडीसा पुरीत आहे. या मठाच्या अंतर्गत दीक्षा घेणाऱ्या संन्यासिंच्या नावामागे 'अरण्य' संप्रदाय नाम विशेषण लावण्यात येते ज्यावरून त्यांना त्या संप्रदायाचे संन्यासी मानले जाते. या मठाचे महावाक्य आहे' प्रज्ञानं ब्रह्म' *आणि हा मठ ऋग्वेदाचा प्रचारक आहे. या मठाचे पहिले मठाधिपती आदी शंकराचार्यांचे पहिले शिष्य पद्मपाद झाले. सध्या निश्चलानंद सरस्वती या मठाचे १४५ वे मठाधिपती आहेत. * ३. शारदा मठ शारदा (कालिका) मठ गुजरात मध्ये द्वारकाधाम इथे आहे. याच्या अंतर्गत दीक्षा घेणाऱ्या संन्यासिंच्या नावामागे 'तीर्थ' आणि 'आश्रम' संप्रदायाचे नाम विशेषण लावण्यात येते ज्यावरून त्यांना त्या संप्रदायाचे संन्यासी मानले जाते. या मठाचे महावाक्य आहे 'तत्वमसी' आणि हा मठ सामवेदाचा प्रचारक आहे. शारदा मठाचे पहिले मठाधिपती हस्तामलक (पृथ्वीधर) होते. ते आदी शंकराचार्यांच्या प्रमुख ४ शिष्यांपैकी एक होते. सध्या स्वामी स्वरूपानंद सरस्वती या मठाचे ७९ वे मठाधिपती आहेत. * ४. ज्योतिर्मठ ज्योतिर्मठ उत्तराखण्डमधील बद्रिकाश्रम इथे आहे. ज्योतिर्मठाच्या अंतर्गत दीक्षा घेणाऱ्या संन्यासिंच्या नावामागे 'गिरी', 'पर्वत' आणि 'सागर' संप्रदाय नाम विशेषण लावण्यात येते ज्यावरून त्यांना त्या संप्रदायाचे संन्यासी मानले जाते. या मठाचे महावाक्य' अयमात्मा ब्रह्म' आहे आणि हा मठ अथर्ववेदाचा प्रचारक आहे. या मठाचे पहिले मठाधिपती आचार्य तोटक बनले. सध्या कृष्णबोधाश्रम या मठाचे ४४ वे मठाधिपती आहेत. या ४ मठांव्यतिरिक्त तामिळनाडू मधील कांची मठ देखील शंकराचार्यांनी स्थापन केला आहे असे मानलेजाते.

वैशाख शुद्ध एकादशीला मोहिनी एकादशी म्हणून ओळखले जाते. या एकादशीला भगवान विष्णू सोबत तुळस आणि पिंपळ या वृक्षाची पूजा करावी.इतर एकादशी प्रमाणेच या एकादशीचे व्रत करावे ही एकादशी सुख सौभाग्य देणारी आहे.तसेच या एकादशीच्या व्रताने सर्व पापे नष्ट होतात. या एकादशीची कथा अशी आहे की एकदा सरस्वती नदीच्या काठी भद्रावती नावाचे एक नगर होते. तेथे धृतीमान नावाचा राजा राज्य करत होता. त्या नगरात एक व्यापारी राहत असे त्याचे नाव धनपाल होते तो विष्णूंचा परमभक्त होता. तो नेहमी पुण्य कर्म करीत असे. त्याला पाच मुले होती सुमना, ज्योतिमान, मेधावी, सुकृत आणि दृष्टबुद्धी त्यातील दृष्टबुद्धी सदा पाप करीत असे. त्याने वडिला चे सर्व धन बरबाद केले.एके दिवशी वडिला नी त्रस्त होऊन त्याला घराबाहेर काढून दिले. तेव्हा तो दर दर भटकू लागला आणि फिरता फिरता महर्षी कौ डिण्यांच्या आश्रमात पोहोचला व हात जोडून म्हणाला माझ्यावर कृपा करा मला एखादे व्रत सांगा ज्यामुळे मी पापांतून मुक्त होईल तेव्हा महर्षी त्याला मोहिनी एकादशीचे व्रत करायला सांगतात. दृष्टबुद्धीने विधीपूर्वक मोहिनी एकादशी व्रत केले. त्यामुळे दृष्टबुद्धी दिव्य देह धारण करून निष्पाप होऊन गरुडावर बसून श्री विष्णू धामाला म्हणजे वैकुंठाला गेला. अशा प्रकारे या मोहिनी एकादशीच्या व्रताचे फल आहे म्हणून सर्वांनी मोहिनी एकादशी व्रत करावे....! धन्यवाद.....🙏🏻

महाराष्ट्र दिन हा दिवस महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो. या दिवशी परेड आणि राजकीय भाषणे तसेच समारंभ आयोजित करतात तसेच इतर विविध सार्वजनिक आणि खाजगी कार्यक्रमां बरोबरच महाराष्ट्राचा इतिहास आणि परंपरा असलेले कार्यक्रम साजरे करतात. महाराष्ट्राच्या मराठी भाषिक राज्याच्या निर्मितीच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा केला जातो. राज्य पुनर्रचना कायदा 1956 नुसार भाषांच्या आधारे भारतातील राज्यांसाठी सीमा परिभाषित केल्या गेल्या. या कायद्याचा परिणाम म्हणून जे मुंबई राज्य निर्माण झाले ते मात्र वेगळ्या मराठी ,गुजराती कच्छ आणि कोकणी भाषा बोलल्या जाणाऱ्या वेगवेगळ्या क्षेत्रांचे मिळून बनले होते. संयुक्त महाराष्ट्र समिती मुंबई राज्याचे दोन राज्यात विभाजन करण्याच्या चळवळीत आघाडीवर होती. एक भाग जेथे लोक प्रामुख्याने गुजरात यांनी कच्ची बोलतात आणि दुसरा भाग जेथे लोक प्रामुख्याने मराठी आणि कोकणी बोलतात 25 एप्रिल 1960 रोजी भारतीय संसदेने लागू केलेल्या बॉम्बे पुनर्रचना कायदा 1960 नुसार या चळवळीचा परिणाम म्हणून महाराष्ट्र आणि गुजरात राज्यांची निर्मिती झाली हा कायदा एक मे 1960 रोजी अमलात आला 21 मे 1956 दिवशी फ्लोरा फाउंटनच्या परिसरात तणावाचे वातावरण होते. कारण राज्य पुनर्रचना आयोगाने महाराष्ट्राला मुंबई देण्याचे नाकारले त्यामुळे मराठी माणसे चिडली होती. सर्वत्र छोट्या मोठ्या सभांमधून या निर्णयाचा निषेध होत होता. या संघटनामुळे कामगारांचा एक विशाल मोर्चा सरकारचा निषेध करण्यासाठी फ्लोरा फाउंटन समोरील चौकात येण्याचे नियोजन झाले. त्यानंतर प्रचंड जनसमुदाय एका बाजूने चर्चगेट स्थानकांकडून व दुसऱ्या बाजूने बोरीबंदर कडून गगनभेदी घोषणा देत फ्लोरा फाउंटन कडे जमला. मोर्चा पॉलिसी ताकद वापरून उधळून लावण्यासाठी लाठी चार्ज करण्यात आला. मात्र अढळ सत्याग्रही लोकांमुळे पोलिसांचे हे प्रयत्न अयशस्वी झाले. पोलिसांना गोळीबाराचा आदेश मुंबई राज्याचे तात्कालीन मुख्यमंत्री मोरारजी देसाई यांच्याद्वारे देण्यात आला. गोळीबार झाला आणि संयुक्त महाराष्ट्राच्या लढ्यात 106 आंदोलन हुतात्मे झाले या हुतात्म्यांच्या बलिदानामुळे व मराठी माणसाच्या आंदोलनामुळे सरकारने नमते घेऊन 01 मे 1960 रोजी मुंबई संयुक्त महाराष्ट्राची स्थापना केली. त्यानंतर इसवी सन 65 मध्ये त्या जागी हुतात्मा स्मारकाची उभारणी करण्यात आली.

बौद्ध धर्मीयांचा सर्वात मोठा सण म्हणजे बुद्ध पौर्णिमा आहे. याच दिवशी तथागत गौतम बुद्धांचा जन्म झाला, त्यांना ज्ञानप्राप्ती झाली व महापरिनिर्वाण याच दिवशी झाले.सुमारे 180 देशात बौद्ध लोक हा सण साजरा करतात. बुद्ध पौर्णिमेला सार्वजनिक सुट्टी असते. बुद्ध पौर्णिमेला बौद्ध घरांमध्ये दिवे प्रज्वलित करतात आणि घर फुलांनी सजवतात. बौद्ध धर्म ग्रंथाचे अखंड वाचन करतात, बौद्ध मूर्तीला फुले अर्पण करतात, अगरबत्ती लावतात, बोधिवृक्षाची पूजा करतात, पक्षांना पिंजऱ्यातून मुक्त करतात. बिहार मधील बोधगया हे बौद्ध धर्मानुयायांचे पवित्र तीर्थक्षेत्र आहे. ग्रहत्याग केल्यानंतर सात वर्षे तपश्चर्या व साधना केली तेव्हा गौतम बुद्धांना बोधगया येथे बोधिवृक्षाखाली बुद्धत्व किंवा ज्ञानप्राप्ती झाली. बुद्ध पौर्णिमेला बौद्ध अनुयायांना प्रार्थना करता यावी यासाठी दिल्लीतील बौद्ध संग्रहालयातील गौतम बुद्धांच्या अस्थी बाहेर काढून ठेवतात अनेक बौद्ध अनुयायी या ठिकाणी येऊन बुद्ध पौर्णिमेला प्रार्थना करतात...! धन्यवाद....🙏🏻

वैशाख कृष्ण एकादशीला अपरा एकादशी म्हणून ओळखले जाते. या एकादशीची कथा भगवान श्रीकृष्णांनी धर्मराज युधिष्ठिराला सांगितली आहे. भगवान श्रीकृष्ण म्हणतात वैशाख कृष्ण एकादशीला अपरा एकादशी म्हणून ओळखले जाते. ही अत्यंत पुण्य प्रदारक एकादशी आहे. गो हत्या,ब्रह्म हत्या, भ्रूणहत्या,परनिंदा करणा रा पुरुष या एकादशी व्रत केल्याने निष्पाप होतो. अपरा एकादशीला उपवास करून भगवान वामनांची पूजा केल्याने मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होऊन वैकुंठाला जातो म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे...! धन्यवाद....🙏🏻

लांजन समाभासं रविपुत्रं यमाग्रजं | छाया मार्तंड संभुतं तं नमामि शनेश्चरम् || शनि देवांचा जन्म वैशाख अमावस्येला दुपारी १२ वाजता झाला आहे. वैशाख अमावस्या ही शनी जयंती म्हणून साजरी केली जाते. शनि मकर व कुंभ राशींचा स्वामीग्रह आहे त्यांची महादशा १९ वर्ष असते आणि साडेसाती साडेसात वर्षे असते. शनिदेवता न्यायप्रिय आहेत. त्यांची आदी देवता यम व प्रत्याधिदेवता प्रजापती आहे. शनि देवांचा वर्ण कृष्ण आहे, वाहन घुबड व लोखंडाचा रथ आहे. शनी हे सूर्य आणि छाया यांचे पुत्र आहेत.शनि जयंती च्या दिवशी शनी मंदिरात तेल अभिषेक करावा. काळे तीळ, काळे उडीद किंवा उडदाची डाळ, फुले, धूप, दीप इत्यादीने पूजा करावी. त्यांना काळे वस्त्र व लोखंडाची वस्तू अर्पण करावी. पिंपळाच्या वृक्षाला पाणी वाहवे त्याला सात प्रदक्षिणा कराव्या. हनुमान चालीसा, शनि चालीसा, शनि महात्म्य पठण करावे आणि दुपारी १२ वाजता आरती करून प्रसाद वितरित करावा शक्य असेल तर ब्राह्मण भोजन करावे. अशा प्रकारे शनी जयंती साजरी केल्याने शनि देवांपासून आपल्याला होणारा त्रास कमी होतो..! धन्यवाद...🙏🏻

ज्येष्ठ महिन्यामध्ये पहिला येणारा सण ज्येष्ठ शुद्ध एकादशी म्हणजे निर्जला एकादशी आहे. महाभारत काळामध्ये भिमाने निर्जला एकादशीचे व्रत केले त्यामुळे तो ब्रह्म हत्याच्या पापांतून मुक्त झाला त्यामुळे या एकादशीला भीमसेनी एकादशी असे सुद्धा म्हणतात. माहाभारत, स्कंदपुराण आणि पद्मपुराणानुसार या व्रतामध्ये सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाण्याचे सेवन केले जात नाही म्हणूनच या व्रताला निर्जला एकादशी असे म्हणतात. हे व्रत केल्याने आयुष्य वाढते आणि मोक्ष प्राप्त होतो. एकादशी च्या दिवशी ओम नमो भगवते वासुदेवाय नमः असा मंत्र जप करावा. या एकादशीला तुळशी, पिंपळ आणि वडाला जल अर्पण करावे. ज्यामुळे अनेक पटींनी पुण्य मिळते गरजूंना अन्न, कपडे, गालीचे,वाहना,छत्री,पंखे आणि फळे दान करावी. पाणी दान करावे पाणी दान केल्याने पित्र प्रसन्न होतात. ही एकादशी केल्याने इतर एकादशीला अन्न खाल्ल्याचे दोष नष्ट होतात. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे....! धन्यवाद......🙏🏻

ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला वटपौर्णिमा असे म्हणतात. हा उत्सव महाभारतात सांगितल्याप्रमाणे सावित्री आणि सत्यवान यांच्या दंत कथेवर आधारित आहे मानधन देऊ केले. प्रथम, तिने धर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व , त्यानंतर सद्गुरुंचा सहवास, करुणेची नीतिमत्ता, सद्गुणींची विश्वासार्हता आणि शेवटी सद्गुणींचे आचरण यावर चर्चा केली. प्रत्येक विनयभंगावर प्रभावित होऊन, यमाने तिच्या शब्दांचा आशय आणि शब्दलेखन या दोन्ही गोष्टींची प्रशंसा केली आणि सत्यवानच्या जीवनाशिवाय तिला तिच्या आवडीचे कोणतेही वरदान देण्याची ऑफर दिली. प्रथम, सावित्रीने तिच्या सासऱ्याची दृष्टी परत आणण्यास सांगितले आणि नंतर तिचे राज्य त्यांना परत करण्यास सांगितले. दोन्ही मंजूर आहेत. पुढे, तिने यमाला विचारले की ती सत्यवानाने जन्मलेल्या शंभर पुत्रांची आई आहे. यमाने तिच्या विनंतीचा दुसरा घटक वगळता हे वरदान अंशतः दिले. शेवटी, तिची पुढची नमन ऐकून वरदान देताना, त्याने "सत्यवानच्या जीवनाशिवाय" हे वाक्य वगळले. सावित्रीने तत्काळ सत्यवानला पुन्हा जिवंत करण्याची विनंती केली. यमाने सत्यवानाला आयुष्य दिले आणि दोघांनाही दीर्घायुष्य दिले. [ ७ ] सत्यवान खवळला, शुद्धीवर आला आणि पत्नीसह त्याच्या आई-वडिलांकडे परतला. दरम्यान, सावित्री आणि सत्यवान परत येण्यापूर्वी त्यांच्या घरी द्युमतसेनाला त्यांची दृष्टी परत आली. सावित्रीने तिच्या सासऱ्यांना, पतीला आणि जमलेल्या तपस्वींना घडलेल्या घटना सांगितल्या. त्यांनी तिची स्तुती करताच द्युमतसेनाचे मंत्री त्याच्या हडप करणाऱ्याच्या मृत्यूची बातमी घेऊन आले. आनंदाने राजा आणि त्याचे कर्मचारी मद्रास परतले. [ 8 ] [ 9 ]या दिवशी विवाहित स्त्रिया पतीला दीर्घायुष्य मिळावे म्हणून वडाच्या झाडाची पूजा करतात. वट वृक्षामध्ये ब्रम्हा,विष्णू आणि महेश अशा तिन्ही देवता राहतात हे वृक्ष शिवरूपी सौभाग्याचे प्रतीक आहे.आपल्या पतीला स्मरून वृक्षाची पूजा करावी. पूजेमध्ये फळ, फुले, सुपारी, हळदीकुंकू आणि पाणी वाहून वृक्षाची पूजा करतात. तसेच वडाच्या झाडाला सुती दोरा गुंडाळून श्री या पाच प्रदक्षिणा करतात आणि सुवासिनींची ओटी भरतात. अखंड सौभाग्य मिळावे आणि जन्मोजन्मी हाच पती मिळावा अशी प्रार्थना वटवृक्षाला करतात...! धन्यवाद....🙏🏻

ज्येष्ठ कृष्ण पक्षाच्या अकराव्या तिथीला योगिनी एकादशी असे म्हणतात. हे व्रत केल्याने तिन्ही लोकांतून मुक्ती होते .सर्व प्रकारचे भोग विलास प्रदान करणारी योगिनी एकादशी आहे. हे व्रत केल्याने सर्व पापे नष्ट होतात. व्रत करणाऱ्या साधकाला स्वर्गप्राप्ती होते. योगिनी एकादशी व्रत केल्याने 88 हजार ब्राह्मणांना भोजन दिल्याप्रमाणे फळप्राप्ती होते या एकादशीची कथा अशी आहे की स्वर्गाच्या अलकापुरी नगरामध्ये कुबेर राज्य करत असे. तेव्हा हेमा नावाचा माळी शिवपुजेसाठी कुबेराला फुलं आणून देत असे. त्याची पत्नी विशालाक्षी फार सुंदर होती. एक दिवस हेमा फुल घेऊन आला पण घरी पत्नीसोबत गप्पा मारत बसला कुबेर राजाला पूजेसाठी फार उशीर झाला.पूजेला फुले नाहीत हे पाहून त्याने हेमाला श्राप दिला शिवपुजेमध्ये उशीर केला म्हणून पत्नीपासून वेगळा होऊन पृथ्वीवर राहशील.तेव्हा पृथ्वीवर दुःख भोगत असताना हेमा मार्कंडेय ऋषींच्या आश्रमामध्ये आला त्याने ऋषींना श्राप मुक्त होण्यासाठी काय करावे असे विचारले असता मार्कंडेय ऋषींनी त्याला योगिनी एकादशी व्रत करण्यास सांगितले.. हेमाने योगिनी एकादशी व्रत केले आणि सर्व पापांतून मुक्त झाला. श्रापमुक्त होऊन पुन्हा वैकुंठाला गेला म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे...! धन्यवाद...🙏🏻

आषाढ महिन्यातील पहिला सण शुद्ध एकादशी म्हणजेच देवशयनी एकादशी म्हणून प्रसिद्ध आहे.वारकरी संप्रदायाचा मोठा उत्सव आहे या एकादशीला सर्व वारकरी लाखोंच्या संख्येने दिंड्या पताका घेऊन पंढरपूरला जातात.वैष्णवांसाठी या पवित्र दिवसाचे विशेष महत्त्व आहे.देवशयनी एकादशीच्या दिवशी भगवान विष्णू निद्रिस्त होतात अशी समजूत आहे .या एकादशीला भगवान विष्णू क्षीरसागरात शेषनागावर झोपी जातात ते प्रबोधिनी म्हणजेच कार्तिक एकादशीला जागे होतात म्हणून या एकादशीला देवशयनी एकादशी असे म्हणतात .हा काळ चातुर्मास म्हणून ओळखला जातो. मनुष्याचे एक वर्ष म्हणजे देवांची एक अहोरात्र असते उत्तरायण म्हणजे दिवस तर दक्षिणायन म्हणजे रात्र आहे. ब्रम्हदेवाने नारदांना एकदा देवशयनी एकादशी चे महत्व सांगितले होते.राजा मंडताची कथा याच संदर्भात आहे धर्मनिष्ट राजाच्या राज्यात तीन वर्ष दुष्काळ पडला. त्यावेळी पर्जन्य देवता प्रसन्न करण्यासाठी राजाला उपाय सुचेना!अखेर अंगरीस ऋषींनी देवशयनी व्रत करण्यास राजाला सांगितले तेव्हा राजा आणि सर्व प्रजेने देवशयनी एकादशीचे व्रत केले भगवान विष्णूंच्या कृपेने भरपूर पाऊस पडला आणि राजा मंडताच्या राज्यातील दुष्काळ नष्ट झाला राजा धनधान्यादि संपत्तीने युक्त झाला. या एकादशीला आषाढी एकादशी असे सुद्धा म्हणतात आषाढी एकादशी संपूर्ण महाराष्ट्रामध्ये मोठ्या प्रमाणात साजरी करून उपवास करतात विठ्ठल रुक्मिणी मंदिरांमध्ये अभिषेक पूजा, भजन,कीर्तन,आयोजित करतात तसेच शाळेतीळ मुलांच्या दिंड्या काढतात. मुलांना विठ्ठलाचा वेश परिधान करतात तसंच मुली रुक्मिणी माते सारखी वेशभुषा करतात.विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन सर्व महाराष्ट्रात केले जाते. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे....! धन्यवाद....🙏🏻

गुरुपौर्णिमा हा सण भारतीय गुरुपरंपरेत विशेष मानला जातो. आषाढ पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा साजरी करतात. हा सण भारतासह भूतान, नेपाळ या देशातील हिंदू ,जैन आणि बौद्ध धर्मीयांद्वारे साजरा केला जातो. गुरुपौर्णिमा ही पारंपारिकपणे एखाद्या निवडलेल्या आध्यात्मिक शिक्षकांचा सन्मान करण्यासाठी साजरी केली जाते.याच पौर्णिमेला व्यासपौर्णिमा म्हणतात कारण या पौर्णिमे दिवशी व्यास महर्षींचा जन्म झाला आहे आध्यात्मिक साधनेने बोधिसत्व प्राप्त झाल्यानंतर गौतम बुद्धांनी सारनाथ येथे आपल्या शिष्यांना पहिले प्रवचन दिले तो दिवस गुरुपौर्णिमेचा होता असे मानतात म्हणून बौद्ध धर्मात या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी व्यास पूजन करण्याबरोबरच जीवनात मार्गदर्शन करणाऱ्या विविध गुरुजनांचे पूजन या दिवशी करावे .शाळा महाविद्यालयातले शिक्षक,अध्यात्मिक गुरु, कला, विद्या यात मार्गदर्शन करणारे शिक्षक यांच्या विषयी कृतज्ञता व्यक्त केली जाते म्हणून या पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा असं म्हणतात.....! धन्यवाद............🙏🏻

आषाढ कृष्ण एकादशीला कामीका एकादशी असे म्हणतात. कामीका एकादशी व्रत केल्याने अश्वमेध यज्ञ केल्याचे फळ प्राप्त होते. सर्व वाईट कर्मातून मुक्ती होते. भगवान श्रीकृष्णांनी धर्मराज युधिष्ठिरला या एकादशीची कथा सांगितली ती अशी एकदा एका जमीनदाराचे एका ब्राह्मणांशी भांडण झाले आणि चुकून जमीनदाराने त्याला मारले आणि जमीनदाराला त्याचा पश्चाताप झाला. त्याला ब्राह्मणाच्या अंतिम संस्कारात भाग घ्यायचा होता मात्र गावकऱ्यांनी त्याला तो घेऊ दिला नाही. जमीनदाराकडून ब्रह्म हत्या झाली त्या पापातून मुक्त होण्यासाठी तो जमीनदार ऋषींकडे गेला तेव्हा त्या ऋषींनी कामिका एकादशी व्रत आणि विष्णु पूजन करण्यास जमीनदाराला सांगितले.तेव्हा जमीनदाराने कामिका एकादशीचे व्रत केल्याने भगवान महाविष्णू त्या जमीनदाराच्या स्वप्नात प्रकट झाले आणि त्याला त्याच्या पापांतून मुक्त केले. जमीनदार या कामीका एकादशीच्या व्रतामुळे ब्रह्म हत्या सारख्या पापातून सुद्धा मुक्त झाला. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे.एकादशी व्रतामुळे ब्रह्म हत्यासारखे पाप सुद्धा नष्ट होते असे स्वतः ब्रह्मदेवांनी नारदांना सांगितले आहे. धन्यवाद......🙏🏻

15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारत देश स्वातंत्र्य झाला. म्हणून याच दिवशी भारतीय संविधान सभेला वैधानिक सार्वभौमत्व प्राप्त झाले होते. भारताचे प्रजासत्ताक देशात रूपांतर होईपर्यंत राज्याचे प्रमुख म्हणून किंग जॉर्ज सहावे हे कायम होते. भारताने राज्यघटना स्वीकारली आणि देशाचा सार्वभौम कायदा असलेले भारतीय संविधान लागू करून 26 जानेवारी 1950 रोजी भारत प्रजासत्ताक राष्ट्र बनला मोठ्या प्रमाणावर अहिंसक आंदोलने आणि सविनय कायदेभंगासाठी प्रख्यात झालेल्या भारतीय स्वातंत्र्य चळवळी नंतर देशाला स्वातंत्र्य मिळाले होते. 15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी राजधानी दिल्ली येथील लाल किल्ल्याच्या लाहोरी गेटवर भारतीय राष्ट्रध्वज फडकवला. त्यानंतर प्रत्येक स्वातंत्र्यदिनी विद्यमान पंतप्रधान परंपरेने लाल किल्ल्यावर ध्वज फडकवतात आणि राष्ट्राला संबोधित करतात. हा संपूर्ण कार्यक्रम भारताचा राष्ट्रीय प्रसारक असलेल्या दूरदर्शन द्वारे प्रसारित केला जातो. हा कार्यक्रम शक्यतो उस्ताद बिस्मिल्ला खान यांच्या सनई संगीताने सुरू होतो. संपूर्ण भारतामध्ये स्वातंत्र्य दिन हा ध्वजारोहण समारंभ, परेड आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमासह साजरा केला जातो.

श्रावण शुद्ध एकादशीलाश्रावण शुद्ध पंचमी ला नागपंचमी असे म्हणतात.नागपंचमीला घरोघरी नागदेवतेची पूजा करतात.कालिया या नागाचा पराभव करून यमुना नदीच्या पात्रातून भगवान श्रीकृष्ण सुरक्षित वर आले तो दिवस श्रावण शुद्ध पंचमीचा होता तेंव्हा पासून नागपंचमी हा सण प्रचलित झाला असे मानले जाते. दर बारा वर्षांनी नागपंचमीच्या दिवशी देशभरातील नाथ संप्रदायाचे लोक गंगा गौतमी संगमावर स्नान करतात. या सणाला मुली माहेरी येऊन झाडाला झोके बांधून गाणे म्हणत झोके घेतात. हाताला मेहंदी लावतात.नागपंचमी दिवशी महिला घर स्वच्छ करतात आणि जमीन शेनाने सारून रांगोळी काढतात एका भिंतीवर नागाचे चित्र काढून त्याची पूजा करतात. काही ठिकाणी वारूळापाशी जाऊन सुद्धा पूजा केली जाते. राजस्थानमध्ये मोठ्या उत्साहाने नागपंचमी हा सण साजरा केला जातो.गुजरात, केरळ,तामिळनाडू, महाराष्ट्र या राज्यातही नागपंचमी उत्साहात साजरी होते...! धन्यवाद.............🙏🏻 पुत्रदा एकादशी असे म्हणतात.ही एकादशी केल्याने संतती प्राप्त होते संततीच्या काही समस्या असतील तर त्या दूर होतात. संतानप्राप्तीसाठी पती-पत्नी दोघांनी श्रीकृष्णाची किंवा विठ्ठलाची पूजा करावी त्यांना पिवळे फळ, फुल, तुळशी, पंचामृत वहावे आणि संतान गोपाळ मंत्र- ओम क्लीम् देवकी सुत गोविंद वासुदेव जगत्पते | देहि मे तनयं कृष्णम् त्वामहं शरणमं गता || जप 108 वेळा करावा पुत्रदा एकादशीची कथा अशी आहे.की द्वापार युगात महेशपती नावाची नगरी होती. तिथे महीजीत नावाचा राजा राज्य करीत असे परंतु त्याला संतती नव्हती. तेव्हा राजाने सर्व ऋषीमुनींना बोलावून उपाय विचारला तेव्हा ऋषींनी सांगितले पूर्वजन्मी तुम्ही व्यापारी होता त्यावेळी श्रावण एकादशीला तळ्यातून एका गाईला पाणी पिऊ दिले नाही. तेव्हा त्या गाईने तुम्हाला संतती न होण्याचा श्राप दिला आहे. तेव्हा तुम्ही या शापातून मुक्त होण्यासाठी पती-पत्नी दोघांनी पुत्रदा एकादशीचे व्रत करावे. एकादशीच्या व्रताने तुम्ही या श्रापातून मुक्त व्हाल. राजा राणी दोघांनी ही पुत्रदा एकादशीचे व्रत केले आणि गायीच्या श्रापांतून मुक्त होऊन राजाला संतती प्राप्त झाली. म्हणून सर्वांनी पुत्रदा एकादशीचे व्रत करावे...! धन्यवाद....🙏🏻

श्रावण शुद्ध एकादशीला पुत्रदा एकादशी असे म्हणतात.ही एकादशी केल्याने संतती प्राप्त होते संततीच्या काही समस्या असतील तर त्या दूर होतात. संतानप्राप्तीसाठी पती-पत्नी दोघांनी श्रीकृष्णाची किंवा विठ्ठलाची पूजा करावी त्यांना पिवळे फळ, फुल, तुळशी, पंचामृत वहावे आणि संतान गोपाळ मंत्र- ओम क्लीम् देवकी सुत गोविंद वासुदेव जगत्पते | देहि मे तनयं कृष्णम् त्वामहं शरणमं गता || जप 108 वेळा करावा पुत्रदा एकादशीची कथा अशी आहे.की द्वापार युगात महेशपती नावाची नगरी होती. तिथे महीजीत नावाचा राजा राज्य करीत असे परंतु त्याला संतती नव्हती. तेव्हा राजाने सर्व ऋषीमुनींना बोलावून उपाय विचारला तेव्हा ऋषींनी सांगितले पूर्वजन्मी तुम्ही व्यापारी होता त्यावेळी श्रावण एकादशीला तळ्यातून एका गाईला पाणी पिऊ दिले नाही. तेव्हा त्या गाईने तुम्हाला संतती न होण्याचा श्राप दिला आहे. तेव्हा तुम्ही या शापातून मुक्त होण्यासाठी पती-पत्नी दोघांनी पुत्रदा एकादशीचे व्रत करावे. एकादशीच्या व्रताने तुम्ही या श्रापातून मुक्त व्हाल. राजा राणी दोघांनी ही पुत्रदा एकादशीचे व्रत केले आणि गायीच्या श्रापांतून मुक्त होऊन राजाला संतती प्राप्त झाली. म्हणून सर्वांनी पुत्रदा एकादशीचे व्रत करावे...! धन्यवाद....🙏🏻

श्रावण पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी जानवे बदलण्याची वैदिक परंपरा आहे.गुरु कुळातील विद्यार्थ्यांना शिकवणुकीचा पहिला दिवस किंवा ज्यांचे शिक्षण पूर्ण झाले आहे अशा विद्यार्थ्यांच्या समा वर्तन संस्काराचा दिवस म्हणून श्रावण पौर्णिमा महत्त्वाची मानली जाते. समुद्रकिनारी राहणाऱ्या भारतीय प्रांतांमध्ये नारळी पौर्णिमा म्हणून ही पौर्णिमा साजरी करतात समुद्राला आणि वरून देवतेला श्रीफळ अर्पण करून त्यांची कृतज्ञता व्यक्त करतात कोळी बांधव सागराची पूजा करतात. पावसाळ्याचे सुरुवातीचे दिवस माशांच्या प्रजननाचा काळ असतो म्हणून या काळात मासेमारी करीत नाहीत श्रावण पौर्णिमेनंतर मासेमारीला सुरुवात करतात. श्रावण पौर्णि मे दिवशी रक्षाबंधन साजरे केले जाते बहीण भावाला ओवाळते आणि राखी बांधते. देव आणि दानव यांच्यातील युद्ध सुरू झाले. देवांचा पराभव होणार असे दिसत असताना देवराज इंद्रांची पत्नी इंद्राणी हिने आपल्या पतीच्या इंद्रदेवाच्या मनगटाला रक्षक धागा बांधला आणि दुसऱ्या दिवशी देवांचा विजय झाला. त्या दिवसापासून ही प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते मात्र काळाच्या ओघात बहिणीने भावाला राखी बांधावी असा संकेत रूढ झाला. भावाला राखी बांधल्याने आपल्या बंधूंचे मंगल व्हावे त्याचे रक्षण व्हावे अशी भावना आहे. आणि भावाने आपल्या बहिणीचे सदैव रक्षण करावे अशी भावना या रक्षा बंधनाच्या मागे आहे. धन्यवाद.....🙏🏻श्रावण पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी जानवे बदलण्याची वैदिक परंपरा आहे.गुरु कुळातील विद्यार्थ्यांना शिकवणुकीचा पहिला दिवस किंवा ज्यांचे शिक्षण पूर्ण झाले आहे अशा विद्यार्थ्यांच्या समा वर्तन संस्काराचा दिवस म्हणून श्रावण पौर्णिमा महत्त्वाची मानली जाते. समुद्रकिनारी राहणाऱ्या भारतीय प्रांतांमध्ये नारळी पौर्णिमा म्हणून ही पौर्णिमा साजरी करतात समुद्राला आणि वरून देवतेला श्रीफळ अर्पण करून त्यांची कृतज्ञता व्यक्त करतात कोळी बांधव सागराची पूजा करतात. पावसाळ्याचे सुरुवातीचे दिवस माशांच्या प्रजननाचा काळ असतो म्हणून या काळात मासेमारी करीत नाहीत श्रावण पौर्णिमेनंतर मासेमारीला सुरुवात करतात. श्रावण पौर्णि मे दिवशी रक्षाबंधन साजरे केले जाते बहीण भावाला ओवाळते आणि राखी बांधते. देव आणि दानव यांच्यातील युद्ध सुरू झाले. देवांचा पराभव होणार असे दिसत असताना देवराज इंद्रांची पत्नी इंद्राणी हिने आपल्या पतीच्या इंद्रदेवाच्या मनगटाला रक्षक धागा बांधला आणि दुसऱ्या दिवशी देवांचा विजय झाला. त्या दिवसापासून ही प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते मात्र काळाच्या ओघात बहिणीने भावाला राखी बांधावी असा संकेत रूढ झाला. भावाला राखी बांधल्याने आपल्या बंधूंचे मंगल व्हावे त्याचे रक्षण व्हावे अशी भावना आहे. आणि भावाने आपल्या बहिणीचे सदैव रक्षण करावे अशी भावना या रक्षा बंधनाच्या मागे आहे. धन्यवाद.....🙏🏻श्रावण पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी जानवे बदलण्याची वैदिक परंपरा आहे.गुरु कुळातील विद्यार्थ्यांना शिकवणुकीचा पहिला दिवस किंवा ज्यांचे शिक्षण पूर्ण झाले आहे अशा विद्यार्थ्यांच्या समा वर्तन संस्काराचा दिवस म्हणून श्रावण पौर्णिमा महत्त्वाची मानली जाते. समुद्रकिनारी राहणाऱ्या भारतीय प्रांतांमध्ये नारळी पौर्णिमा म्हणून ही पौर्णिमा साजरी करतात समुद्राला आणि वरून देवतेला श्रीफळ अर्पण करून त्यांची कृतज्ञता व्यक्त करतात कोळी बांधव सागराची पूजा करतात. पावसाळ्याचे सुरुवातीचे दिवस माशांच्या प्रजननाचा काळ असतो म्हणून या काळात मासेमारी करीत नाहीत श्रावण पौर्णिमेनंतर मासेमारीला सुरुवात करतात. श्रावण पौर्णि मे दिवशी रक्षाबंधन साजरे केले जाते बहीण भावाला ओवाळते आणि राखी बांधते. देव आणि दानव यांच्यातील युद्ध सुरू झाले. देवांचा पराभव होणार असे दिसत असताना देवराज इंद्रांची पत्नी इंद्राणी हिने आपल्या पतीच्या इंद्रदेवाच्या मनगटाला रक्षक धागा बांधला आणि दुसऱ्या दिवशी देवांचा विजय झाला. त्या दिवसापासून ही प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते मात्र काळाच्या ओघात बहिणीने भावाला राखी बांधावी असा संकेत रूढ झाला. भावाला राखी बांधल्याने आपल्या बंधूंचे मंगल व्हावे त्याचे रक्षण व्हावे अशी भावना आहे. आणि भावाने आपल्या बहिणीचे सदैव रक्षण करावे अशी भावना या रक्षा बंधनाच्या मागे आहे. धन्यवाद.....🙏🏻श्रावण पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी जानवे बदलण्याची वैदिक परंपरा आहे.गुरु कुळातील विद्यार्थ्यांना शिकवणुकीचा पहिला दिवस किंवा ज्यांचे शिक्षण पूर्ण झाले आहे अशा विद्यार्थ्यांच्या समा वर्तन संस्काराचा दिवस म्हणून श्रावण पौर्णिमा महत्त्वाची मानली जाते. समुद्रकिनारी राहणाऱ्या भारतीय प्रांतांमध्ये नारळी पौर्णिमा म्हणून ही पौर्णिमा साजरी करतात समुद्राला आणि वरून देवतेला श्रीफळ अर्पण करून त्यांची कृतज्ञता व्यक्त करतात कोळी बांधव सागराची पूजा करतात. पावसाळ्याचे सुरुवातीचे दिवस माशांच्या प्रजननाचा काळ असतो म्हणून या काळात मासेमारी करीत नाहीत श्रावण पौर्णिमेनंतर मासेमारीला सुरुवात करतात. श्रावण पौर्णि मे दिवशी रक्षाबंधन साजरे केले जाते बहीण भावाला ओवाळते आणि राखी बांधते. देव आणि दानव यांच्यातील युद्ध सुरू झाले. देवांचा पराभव होणार असे दिसत असताना देवराज इंद्रांची पत्नी इंद्राणी हिने आपल्या पतीच्या इंद्रदेवाच्या मनगटाला रक्षक धागा बांधला आणि दुसऱ्या दिवशी देवांचा विजय झाला. त्या दिवसापासून ही प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते मात्र काळाच्या ओघात बहिणीने भावाला राखी बांधावी असा संकेत रूढ झाला. भावाला राखी बांधल्याने आपल्या बंधूंचे मंगल व्हावे त्याचे रक्षण व्हावे अशी भावना आहे. आणि भावाने आपल्या बहिणीचे सदैव रक्षण करावे अशी भावना या रक्षा बंधनाच्या मागे आहे. धन्यवाद.....🙏🏻श्रावण पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी जानवे बदलण्याची वैदिक परंपरा आहे.गुरु कुळातील विद्यार्थ्यांना शिकवणुकीचा पहिला दिवस किंवा ज्यांचे शिक्षण पूर्ण झाले आहे अशा विद्यार्थ्यांच्या समा वर्तन संस्काराचा दिवस म्हणून श्रावण पौर्णिमा महत्त्वाची मानली जाते. समुद्रकिनारी राहणाऱ्या भारतीय प्रांतांमध्ये नारळी पौर्णिमा म्हणून ही पौर्णिमा साजरी करतात समुद्राला आणि वरून देवतेला श्रीफळ अर्पण करून त्यांची कृतज्ञता व्यक्त करतात कोळी बांधव सागराची पूजा करतात. पावसाळ्याचे सुरुवातीचे दिवस माशांच्या प्रजननाचा काळ असतो म्हणून या काळात मासेमारी करीत नाहीत श्रावण पौर्णिमेनंतर मासेमारीला सुरुवात करतात. श्रावण पौर्णि मे दिवशी रक्षाबंधन साजरे केले जाते बहीण भावाला ओवाळते आणि राखी बांधते. देव आणि दानव यांच्यातील युद्ध सुरू झाले. देवांचा पराभव होणार असे दिसत असताना देवराज इंद्रांची पत्नी इंद्राणी हिने आपल्या पतीच्या इंद्रदेवाच्या मनगटाला रक्षक धागा बांधला आणि दुसऱ्या दिवशी देवांचा विजय झाला. त्या दिवसापासून ही प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते मात्र काळाच्या ओघात बहिणीने भावाला राखी बांधावी असा संकेत रूढ झाला. भावाला राखी बांधल्याने आपल्या बंधूंचे मंगल व्हावे त्याचे रक्षण व्हावे अशी भावना आहे. आणि भावाने आपल्या बहिणीचे सदैव रक्षण करावे अशी भावना या रक्षा बंधनाच्या मागे आहे. धन्यवाद.....🙏🏻

श्रावण पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी जानवे बदलण्याची वैदिक परंपरा आहे.गुरु कुळातील विद्यार्थ्यांना शिकवणुकीचा पहिला दिवस किंवा ज्यांचे शिक्षण पूर्ण झाले आहे अशा विद्यार्थ्यांच्या समा वर्तन संस्काराचा दिवस म्हणून श्रावण पौर्णिमा महत्त्वाची मानली जाते. समुद्रकिनारी राहणाऱ्या भारतीय प्रांतांमध्ये नारळी पौर्णिमा म्हणून ही पौर्णिमा साजरी करतात समुद्राला आणि वरून देवतेला श्रीफळ अर्पण करून त्यांची कृतज्ञता व्यक्त करतात कोळी बांधव सागराची पूजा करतात. पावसाळ्याचे सुरुवातीचे दिवस माशांच्या प्रजननाचा काळ असतो म्हणून या काळात मासेमारी करीत नाहीत श्रावण पौर्णिमेनंतर मासेमारीला सुरुवात करतात. श्रावण पौर्णि मे दिवशी रक्षाबंधन साजरे केले जाते बहीण भावाला ओवाळते आणि राखी बांधते. देव आणि दानव यांच्यातील युद्ध सुरू झाले. देवांचा पराभव होणार असे दिसत असताना देवराज इंद्रांची पत्नी इंद्राणी हिने आपल्या पतीच्या इंद्रदेवाच्या मनगटाला रक्षक धागा बांधला आणि दुसऱ्या दिवशी देवांचा विजय झाला. त्या दिवसापासून ही प्रथा सुरू झाली असे मानले जाते मात्र काळाच्या ओघात बहिणीने भावाला राखी बांधावी असा संकेत रूढ झाला. भावाला राखी बांधल्याने आपल्या बंधूंचे मंगल व्हावे त्याचे रक्षण व्हावे अशी भावना आहे. आणि भावाने आपल्या बहिणीचे सदैव रक्षण करावे अशी भावना या रक्षा बंधनाच्या मागे आहे. धन्यवाद.....🙏🏻

आश्विन महिन्यामध्ये शुध्द पक्षात येणारा नवरात्र हा सण देवी दुर्गा मातेचा नवरात्र आणि दसरा मिळून दहा दिवस साजरा होणारा हिंदू वार्षिक सण आहे. सप्तशतीचा पाठ वाचन करतात नवचंडी यज्ञ होम हवन उपवास कुलदेवीचा जप करून शारदीय नवरात्री व्रत केले जाते. नऊ दिवस नऊ दुर्गेला समर्पित पूजा केली जाते. नवदुर्गेची रूपे पुढीलप्रमाणे आहेत. शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी,चंद्रघंटा, कुशमाडा,स्कंदमाता ,कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी, सिद्धीदात्री. नऊ रात्री मध्ये ललिता पंचमी, अष्टमी,नवमी या महत्त्वाच्य तिथी आहेत एका टोपलीत माती टाकून त्यात सात प्रकारची कडधान्य टाकतात त्यावर मातीचा घटस्थापन करून त्यात देवीची महाकाली महालक्ष्मी महा सरस्वती नवदुर्गा कुलदेवी यांची स्थापना करून अखंड नंदादीप लावावा नऊ दिवस पूजा करावी दररोज देवीला फुलाची माळ लावावी असे प्रतिपदा ते नवमीपर्यंत नवरात्र उत्सव साजरा केला जातो अष्टमीला देवीचा होम करतात देवीला कोहळ्याचा बली समर्पित करतात नऊ दिवस उपास करतात.ज्यांना उपवास जमत नाहीत ते उठता बसता उपवास करतात देवीची मूर्ती सुद्धा बसवतात नवमीला गटामध्ये उगवलेले धान्य देवांना समर्पित करतात. धन्यवाद....🙏🏻

श्रावण महिन्यात कृष्ण अष्टमी या तिथीला मध्यरात्री,रोहिणी नक्षत्रावर, मथुरेत,कंसाच्या बंदी शाळेत,वासुदेव आणि देवकी यांच्या पोटी श्रीकृष्णांचा जन्म झाला.श्रीकृष्णांना भगवान महाविष्णूंचा आठवा अवतार मानतात आणि म्हणून त्यांच्या जन्मदिनी आनंदोत्सव साजरा करतात.दिवसभर उपवास करून कृष्ण प्रेमाची भक्ती गीते गातात मध्यरात्री श्रीकृष्णांच्या बाळ रूपाला अभिषेक करून पूजा करतात. त्यांना पाळण्यात ठेवून पाळणा म्हणतात भक्त आनंदाने प्रसाद,मिठाई, सुंठवडा, लोणी आणि खिरे वाटतात सर्व भारतात वैष्णव मोठ्या उत्साहाने हा सण साजरा करतात या दिवशी पुरुसुक्त विष्णुसहस्त्रनाम वाचन करावे तसेच दुसऱ्या दिवशी दहीकाला किंवा दहीहंडी उत्सव साजरा केला जातो .दही काला उत्सवासाठी विशेष तयार केलेला प्रसाद म्हणजेच गोपाळकाला एका मडक्यात भरून दोरीच्या साह्याने त्या दहीहंडीला उंच बांधून मानवी मनोरे रचून फोडण्याची प्रथा आहे. अशा प्रकारे गोकुळाष्टमी आणि दहीकाला उत्सव साजरा करतात...! धन्यवाद.......🙏🏻

माघ शुद्ध एकादशीला जया एकादशी असे म्हणतात. धार्मिक ग्रंथांमध्ये म्हटले आहे की मृत्यूनंतर आत्म्याला त्याच्या कर्मानुसार भूत आणि पिशाच नावाच्या विविध अदृश्य जगात जावे लागते.जया एकादशी व्रत केल्याने या योनी तुन मुक्ती मिळते. म्हणजे त्या योनीमध्ये आत्म्याला जावे लागत नाही. हे व्रत केल्याने ब्रह्म हत्या सारख्या महा पापा तुन मुक्ती मिळते . भूत, प्रेताचा त्रास होत नाही. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे धन्यवाद...🙏🏻

बैल पोळा हा श्रावण अमावस्येला साजरा करण्यात येणारा बैलांचा सण आहे. शेतकऱ्यांसोबत शेतीत राबणाऱ्या बैलांच्या प्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा सण आहे. या अमावस्येला पिठोरी अमावस्या असे सुद्धा म्हणतात. विदर्भात मोठ्या उत्साहात हा सण साजरा करतात.कर्नाटक मध्ये याला बेंदूर असे म्हणतात. हा दिवस बैलांचा विश्रांतीचा असतो. पहिल्या दिवशी बैलांना स्वच्छ धुतात त्यांच्या खांद्याला लोणी लावतात त्याला खांदा मळणी असे म्हणतात. बैलांना गुळ भाकरीचा मलिदा खाऊ घालतात. दुसऱ्या दिवशी म्हणजे पोळ्याच्या दिवशी बैलांना सजवतात गावातून त्यांची मिरवणूक काढतात मारुतीच्या पाया पडायला घेऊन येतात. बैलांना घरी नेऊन सुवासिनी त्यांची ओवाळणी करून पूजा करतात. पोळीचा घास भरवतात. अशा प्रकारे बैलपोळा साजरा करतात. आता या काळात शहरी भागात मातीच्या बैलांची पूजा केली जाते. धन्यवाद.....🙏🏻

भाद्रपद महिन्यातील पहिला सण म्हणजे हरितालिका. हे हिंदू धर्मातील महिलांसाठी कुमारीकांसाठी सांगितलेले एक धार्मिक व्रत आहे. हरिता म्हणजे जिला नेले ती आणि लिका म्हणजे सखी पार्वतीला शिवप्राप्तीसाठी सखी घेऊन गेली म्हणून पार्वतीला हरितालिका असे म्हणतात. हरितालिकेची कथा ही भविष्य पुराणातील हर गौरी संवादात आली आहे. कथा- पर्वतराजाची कन्या पार्वती हिचा विवाह विष्णू सोबत ठरला परंतु पार्वतीने मनात शिवांना आपले पती मानले होते. म्हणून तिने आपल्या पित्याला निरोप पाठवला जर माझे लग्न विष्णू सोबत झाले तर मी प्राण त्याग करीन. पार्वती सखी ला सोबत घेऊन जंगलामध्ये गेली आणि शिवपूजन केले. कडकडीत उपवास केला ज्याच्यामुळे शिव प्रसन्न झाले आणि त्यांनी पार्वतीचा पत्नी म्हणून स्वीकार केला. त्या दिवसी भाद्रपद शुद्ध त्रयोदशी व हस्त नक्षत्र होते. हरतालिकेच्या दिवशी वाळूचे शिवलिंग करावे पार्वतीची व सखीची मूर्ती आणून शिवलिंगा पुढे ठेवून त्यांची पूजा करावी आणि हरतालिका कथा श्रवण करावी रात्री जागरण करावे पतीला दीर्घायुष्य लाभावे अखंड सौभाग्य मिळावे म्हणून आणि कुमारीका चांगला पती मिळावा म्हणून हे व्रत करतात. याव्रताने पती-पत्नी मधील प्रेम वाढते. धन्यवाद.....🙏🏻

गौरी पूजन हे हिंदू धर्मातील भाद्रपद महिन्यात येणारा एक महत्त्वाचा सण आहे. गौरी म्हणजे गोरी. हिमालय पर्वत भागातील पार्वती उज्वल गौरवर्णाची गौरी म्हणजेच पार्वती भगवान शंकरांची पत्नी हिचेच नाव महालक्ष्मी सुद्धा आहे. ज्येष्ठा आणि गौरी अशा दोन देवींची पूजा याप्रसंगी करतात. अनुराधा नक्षत्रावर गौरीचे आगमन आणि ज्येष्ठा नक्षत्रावर पूजन केले जाते. देवीला महानैवेद्य करतात आणि तिसऱ्या दिवशी मुळ नक्षत्रावर विसर्जन करतात कुळाचाराप्रमाणे मोठ्या श्रद्धेने महालक्ष्मी बसवतात आणि त्यांची पूजा करतात. ती बसवण्याची पद्धत प्रांता- प्रांताप्रमाणे वेगवेगळी आहे. देवी समोर खेळ ठेवतात. गणपती दोन्ही देवीच्या मध्ये बसवतात. मुलगा मुलगी असे भावले ठेवतात आणि महालक्ष्मी सजवतात.विविध खाण्याचे पदार्थ बनवतात अशा प्रकारे गौरीपूजन विविध प्रांतात विविध प्रकारे केले जाते धन्यवाद......🙏🏻

परिवर्तिनी एकादशी म्हणजे भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षातील ११ व्या दिवशी येणारी एकादशी, ज्या दिवशी भगवान विष्णू योगनिद्रेत आपली कुशी बदलतात (परिवर्तन करतात), म्हणून याला परिवर्तिनी किंवा 'वामन एकादशी' असेही म्हणतात, या दिवशी वामन अवताराची पूजा, उपवास, विष्णू सहस्रनामाचे पठण आणि रात्रजागरण केल्याने पापांचा नाश होऊन मोक्षप्राप्ती होते, असे मानले जाते.

महात्मा गांधी यांचा जन्मदिवस 2 ऑक्टोंबर आहे.आणि म्हणून 2 ऑक्टोंबर रोजी भारतासह जगभरात महात्मा गांधी जयंती साजरी केली जाते. भारताच्या तीन राष्ट्रीय दिनांपैकी महात्मा गांधी जयंती हा एक दिवस आहे. या दिवशी भारतात सार्वजनिक सुट्टी असते. संयुक्त राष्ट्र संघाने हा दिवस आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिवस म्हणून स्वीकारला आहे. महात्मा गांधी म्हणजेच मोहनदास करमचंद गांधी यांचा जन्म 2 ऑक्टोंबर 1869 रोजी गुजरात राज्यातील पोरबंदर येथे झाला. भारतीय जनमानसावर महात्मा गांधी यांच्या सत्य आणि अहिंसा या तत्त्वांचा प्रभाव आहे. भारताचे राष्ट्रपिता म्हणून त्यांचा गौरव केला जातो. त्यामुळे त्यांची जयंती भारतात साजरी होते. गांधी जयंती चे अवचित्य साधून महात्मा गांधींचे विचार समाजापर्यंत पोहोचविणे आणि त्यांची आठवण करणे यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. शाळा महाविद्यालय या ठिकाणी स्पर्धा परीक्षांचे आयोजन करतात. पदयात्रा,व्याख्याने यांचे आयोजन,मान्यवर वक्त्यांची आणि अभ्यासकांची भाषणे आयोजित करतात. महात्मा गांधी यांच्या समाधी स्थळावर त्यांना फुले वाहून त्यांचे या दिवशी स्मरण केले जाते.

भाद्रपद कृष्ण एकादशीला इंदिरा एकादशी म्हणतात. ही इंदिरा एकादशी पाप नष्ट करणारी आणि पित्रांना अधोगतीपासून मुक्त करणारी आहे. महिष्पती नगरात इंद्रसेन नावाचा राजा राज्य करीत होता. एकदा महर्षी नारद राजाच्या दरबारात आले आणि राजाने त्यांना नमस्कार करून येण्याचे कारण विचारले तेव्हा महर्षी नार्दांनी सांगितले. मी यम लोकात गेलो होतो तेव्हा तिथे तुझ्या पित्याला पाहिले तो एकादशी व्रत भंग झाल्याने नरकात पडला आहे. त्याने तुझ्यासाठी निरोप पाठवला आहे की तू श्रद्धापूर्वक इंदिरा एकादशी व्रत करावे त्यामुळे तुझे पितर अधोगतीपासून मुक्त होतील. हे ऐकून राजाने सहकुटुंब इंदिरा एकादशी व्रत केले तेव्हा आकाशातून पुष्पवृष्टी झाली आणि राजाचे वडील गरुडावर बसून वैकुंठाला गेले. अशी या इंदिरा एकादशीची कथा आहे म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद......🙏🏻

भाद्रपद अमावस्या म्हणजे सर्व पितृ अमावस्या याच अमावस्येला पितृ मोक्ष अमावस्या असे सुद्धा म्हणतात ज्या हिंदूंना त्यांच्या पूर्वजांची मृत्यु तिथी माहित नाही ते सर्व या अमावस्येला आपल्या पूर्वजांच्या नावे श्राद्ध करतात. कधी कधी भाद्रपद महिना अधिक मास आल्यामुळे दोन भाद्रपद अमावस्या येतात तेव्हा दुसऱ्या येणाऱ्या भाद्रपद अमावस्येला श्राद्ध करावे. धन्यवाद.......🙏🏻

आश्विन महिन्यामध्ये शुध्द पक्षात येणारा नवरात्र हा सण देवी दुर्गा मातेचा नवरात्र आणि दसरा मिळून दहा दिवस साजरा होणारा हिंदू वार्षिक सण आहे. सप्तशतीचा पाठ वाचन करतात नवचंडी यज्ञ होम हवन उपवास कुलदेवीचा जप करून शारदीय नवरात्री व्रत केले जाते. नऊ दिवस नऊ दुर्गेला समर्पित पूजा केली जाते. नवदुर्गेची रूपे पुढीलप्रमाणे आहेत. शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी,चंद्रघंटा, कुशमाडा,स्कंदमाता ,कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी, सिद्धीदात्री. नऊ रात्री मध्ये ललिता पंचमी, अष्टमी,नवमी या महत्त्वाच्य तिथी आहेत एका टोपलीत माती टाकून त्यात सात प्रकारची कडधान्य टाकतात त्यावर मातीचा घटस्थापन करून त्यात देवीची महाकाली महालक्ष्मी महा सरस्वती नवदुर्गा कुलदेवी यांची स्थापना करून अखंड नंदादीप लावावा नऊ दिवस पूजा करावी दररोज देवीला फुलाची माळ लावावी असे प्रतिपदा ते नवमीपर्यंत नवरात्र उत्सव साजरा केला जातो अष्टमीला देवीचा होम करतात देवीला कोहळ्याचा बली समर्पित करतात नऊ दिवस उपास करतात.ज्यांना उपवास जमत नाहीत ते उठता बसता उपवास करतात देवीची मूर्ती सुद्धा बसवतात नवमीला गटामध्ये उगवलेले धान्य देवांना समर्पित करतात. धन्यवाद....🙏🏻

अश्विन शुद्ध दशमीला विजयादशमी दसरा असे म्हणतात. चामुंडा देवीने महिषासुराशी युद्ध करून दसऱ्याच्या दिवशी त्याचा वध केला. तसेच दसऱ्याला श्रीरामांनी रावणाचा वध केला. दसऱ्याला पौराणिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व देखील आहे. साडेतीन मुहूर्तातील तो एक मुहूर्त समजला जातो. या दिवशी सिमोलंघन, शमी पूजन, अपराजिता पूजा, व शस्त्र पूजा करतात. तसेच नवीन दुकान घर गाडी घेतात. नवीन वस्तू ,कपडे खरेदी करतात. विविध धार्मिक पूजा करतात. त्यादिवशी ठीक ठिकाणी रावण दहन केले जाते. या दिवशी पांडव आज्ञातवासातून परत आले. दसऱ्याच्या दिवशी आपट्याची पाने सोनं म्हणून देतात. मोठ्यांना नमस्कार करून आशीर्वाद घेतात. तसेच एकमेकांना भेटतात शुभेच्छा देतात. धन्यवाद.......🙏🏻

अश्विन शुद्ध एकादशीला पाशांकुषा एकादशी म्हणतात. ही एकादशी स्वर्ग,मोक्ष, आरोग्यता, सुंदर स्त्री तथा अन्न आणि धन देणारी आहे. एकादशी व्रता सारखे गंगा,गया,काशी, कुरुक्षेत्र आणि पुष्कर क्षेत्र सुद्धा पुण्यवान नाही. पाशांकुशा एकादशी व्रत करणारा मनुष्य वैकुंठाला जातो. त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात. म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद.....🙏🏻

आश्विन पौर्णिमेला कोजागिरी पौर्णिमा म्हणतात. हिंदू धर्मातील महत्त्वाचा दिवस आहे. या पौर्णिमेच्या दिवशी लक्ष्मीदेवी चंद्र मंडळातून पृथ्वीवर अवतरते आणि मध्यरात्री 'को जागर्ती' म्हणजे कोण जागत आहे असे म्हणत मनुष्याचे प्रयत्न पाहते. कोण जागे आहे म्हणजे सजग आणि ज्ञानासाठी आतुर आहे. असे विचारते या दिवशी इंद्र देवाची आणि लक्ष्मी देवीची पूजा करतात. पोहे आणि नारळ पाणी यांचा नैवेद्य करून देवाला दाखवतात. सर्वांना प्रसाद देतात चंद्राला आटवलेल्या दुधाचा नैवेद्य दाखवतात. आणि स्वतः सुद्धा प्राशन करतात या दुधात चंद्रकिरण पडल्यामुळे ते दूध अधिक पौष्टिक होते. धन्यवाद...🙏🏻

अश्विन कृष्ण एकादशीला रमा एकादशी असे म्हणतात. पूजा, उपवास आणि जागरण हे या एकादशीचे स्वरूप आहे. पृथ्वी आणि परलोकात सुखाची प्राप्ती ही एकादशी केल्याने होते. या एकादशीने मोक्ष प्राप्ती होते असे पद्म पुरानात सांगितले आहे. या दिवशी कृष्ण पूजन करून श्री भगवद्गीता या ग्रंथाचे वाचन करावे. धन्यवाद......🙏🏻

धनत्रयोदशी किंवा धनतेरस हा दिवाळीचा दुसरा दिवस आहे, जो नेपाळ आणि भारतात साजरा केला जातो. धनत्रयोदशी ही आश्विन महिन्याच्या १३ व्या दिवशी असते. यादिवशी धन्वंतरी पूजन केले जाते. हिंदू परंपरेनुसार आरोग्याची देवता धन्वंतरी, समुद्र मंथनाच्या वेळी प्रकट झाले. ही देवता चतुर्भुज असून याच्या हातात, क्रमशः शंख, चक्र, अमृताचा कलश आणि जळू असतो. तो देवांचा वैद्य मानला जातो. धन्वंतरी हा विष्णूचा अवतार देखील मानला जातो.

या दिवशी भगवान श्रीकृष्णांनी नरकासुराचा वध केला होता. अश्विन कृष्ण चतुर्दशीला नरक चतुर्दशी म्हणतात ब्रह्मदेवाकडून वरदान मिळालेल्या नरकासुराने अनेक राजांना हरवून त्याच्या स्त्रिया पळवल्या अदिती ची कुंडले व वरुणाचे छत्र बळकावले. देव गंधर्व आणि मानवांना ताप दायक झालेल्या नरकासुराचा श्रीकृष्णांनी गरुडावर बसून वध केला.व त्याच्या नगरात प्रागज्योतिष पूर मध्ये बंदी असलेल्या १६१०८ कन्यांना सोडून आणले त्यांचा समाज स्वीकार करणार नाही हे जाऊन त्यांच्याशी श्रीकृष्णांनी विवाह केला आणि त्यांना समाजात प्रतिष्ठा मिळवून दिली. या दिवशी अभ्यंग स्नानाचे महत्त्व आहे. सकाळी लवकर उठून शरीरास तेलाचे मर्दन करून सुवासिक उटणे लावून केलेले स्नान म्हणजेच अभ्यंग स्नान होय. या दिवशी पहाटे नरकात म्हणजे आधुनिक परिभाषेत आदल्या दिवशी घासून स्वच्छ केलेल्या स्वच्छतागृहात पणती लावण्याची प्रथा आहे.अश्विन कृष्ण अमावस्येला दिवाळी असते या दिवशी लक्ष्मी कुबेर पूजन करतात. दिव्यांची रोषणाई करतात. फटाके फोडतात. देवीला लाह्या बताशे यांचा नैवेद्य करतात. केरसुणीची पूजा करतात. याच सणाला दिवाळी असे म्हणतात. धन्यवाद.....🙏🏻

अश्विन अमावस्येला दीपावली साजरी करतात. दीपावली हा सण 3000 वर्षेजुना आहे. वाईटावर चांगल्याचा विजय अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय म्हणून दिवाळी सण ओळखला जातो. विविध धार्मिक कार्यक्रम. देवता, आणि व्यक्ती महत्त्वाची दिवाळी जोडलेली आहे. या दिवशी लक्ष्मी माता समुद्रमंथनातून प्रकट झाली आणि विष्णू लक्ष्मी यांचा विवाह झाला अशी कथा आहे. या सणाला लोक घरे, मंदिरे आणि दुकाने दिवे व कंदील लावून सजवतात. रांगोळ्या काढतात, अभ्यंक्स्नान करतात, फटाके, रांगोळीची सजावट आणि विविध मिठाईची मेजवानी म्हणून सुद्धा हा सण ओळखला जातो. कुटुंबीयांच्या भेटीगाठी होतात शुभेच्छा दिल्या जातात. दिवाळी सण पाच सहा दिवस चालणारा चा सण आहे. ज्याची सुरुवात वसुबारस पासून होते. हा सण आश्विन कृष्ण द्वादशी ला साजरा करतात यालाच गोवत्स द्वादशी असे सुद्धा म्हणतात. या दिवशी घरातील गोधनाची पूजा करतात. समुद्रमंथनाचा वेळेस पाच कामधेन उत्पन्न झाल्या होत्या त्यापैकी नंदा नामक धेनुस उद्देशून हे व्रत केले जाते. या दिवशी अनेक जन्मांच्या कामना पूर्ण व्हाव्यात याकरिता वासरा सहित गायींची पूजा केली जाते. या दिवसापासून घरा समोर रांगोळी काढण्यास सुरुवात होते. काही स्त्रिया या दिवशी उपास ठेवतात. घरातील गाय वासरू यांना आंघोळ घालतात त्यांच्या अंगाला हळद लावतात.त्यांना सजवतात या दिवशी गहू मुग खात नाहीत. स्त्रिया बाजरीची भाकरी व गवारीच्या शेंगाची भाजी खाऊन उपवास सोडतात. भरपूर कृषी उत्पन्न व्हावे. मुला बाळांना चांगले आरोग्य मिळावे व सुख लाभावे म्हणून ही पूजा करतात. या दिवशी संध्याकाळी घरातील तुळशीपुढे आणि दारात परिसरात दिवाळी सणाच्या प्रारंभ निमित्ताने पणत्या लावून रोषणाई करतात.

कार्तिक महिन्यामध्ये दिवाळी सणात येणारा पहिला सण कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा म्हणजेच बलिप्रतिपदा. या दिवसाला दिवाळी पाडवा असे देखील म्हणतात. या दिवशी भगवान विष्णूंनी उदार बळीराजाला वामन अवतारात पाताळात गाडले म्हणून या प्रतिपदेला बलिप्रतिपदा असे म्हणतात.या दिवशी स्त्रिया पतीला ओवाळतात. उत्तर भारतात गोवर्धन पूजा असते. दिवाळी पाडवा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त आहे. या दिवशी आर्थिक हिशोबाच्या दृष्टीने व्यापारी हा दिवस नव्या वर्षाची सुरुवात मानतात. या दिवशी नवीन वह्या सुरू होतात त्याआधी त्यांची पूजा करतात. दिवाळी सणातील सहावा दिवस भाऊबीजेचा असतो हा भावाबहिणींचा सण आहे. यालाच यम दूतिया असे सुद्धा म्हणतात. या दिवशी सासरी गेलेल्या मुली माहेरला येतात. गोड पदार्थ करतात, भावाला खाऊ घालतात आणि भावाची ओवाळणी करतात आणि भाऊ बहिणीला टाकतो.

कार्तिक शुद्ध एकादशीला प्रबोधिनी एकादशी म्हणतात. देवशयनी एकादशीला निद्रिस्त झालेले भगवान विष्णू प्रबोधिनी एकादशीला जागे होतात. या दिवशी पंढरपूर मध्ये मोठी यात्रा भरते. महाराष्ट्रात सर्व जण या एकादशीला उपवास करतात. सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद...🙏🏻

कार्तिक शुद्ध एकादशी ते पौर्णिमेपर्यंत तुळशी विवाह करण्याचा प्रघात आहे. विष्णू भगवंताचा विवाह तुळशी सोबत लावण्याची प्रथा आहे. हा विवाह केल्याने यजमानाला कन्यादान केल्याचे फळ मिळते. तुळशी वृंदावन सजून त्यावर 'बोर,चिंच, आवळा आणि कृष्णदेव सावळा' असे लिहितात तुळशी वृंदावनात चिंच,आवळा,सिताफळ,बोर, आणि कांद्याची पात ठेवून कृष्णमूर्ती ठेवतात व घरातील कर्ता पुरुष त्यांची पूजा करतो. तुळशीला कन्या समजून त्यावर वस्त्र बांधतात आणि मांडव म्हणून उसाची पोपटी करतात. श्रीकृष्ण आणि तुळस यांच्यात अंतरपाट धरून लग्न लावून तुळशीचे कन्यादान करतात. आरती करून मंत्र पुष्पांजली वाहतात. घरच्या कन्येला कृष्णा सारखा योग्य वर मिळावा हा हेतू या तुळशी विवाह मागे आहे. यावेळी तुळशी भोवती दीप आरास करावी. दिवाळीला राहिलेले फटाके तुळशी विवाहा ला फोडून संपून टाकतात. धन्यवाद....🙏🏻

गुरु नानक जयंती हा शीख धर्माचे संस्थापक, पहिले शीख गुरू गुरु नानक देव यांचा जन्मदिन म्हणून साजरा होणारा एक महत्त्वाचा सण आहे, जो दरवर्षी कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमेला येतो, आणि याला प्रकाश पर्व किंवा गुरु पर्व असेही म्हणतात, ज्या दिवशी शीख लोक गुरुद्वारांमध्ये प्रार्थना करतात आणि 'वाहेगुरु' चा जप करतात.

कार्तिक कृष्ण एकादशीला उत्पत्ती एकादशी म्हणतात. या दिवशी उपवास करावा तसेच तांदूळ आणि मसूर एकादशीला खाल्ले जात नाहीत. एकादशीची कथा अशी आहे की सत्ययुगात मूर नावाचा राक्षस होता. तो भयंकर शक्तिशाली असल्याने त्याने सर्व देव पराभूत केले आणि स्वतः स्वर्गात राज्य करू लागला. त्यावेळी सर्व देव भगवान विष्णूकडे गेले त्यांनी भगवंतांची प्रार्थना केली तेव्हा भगवंतांनी त्याचे स्थान कोठे आहे असे विचारले. तेव्हा चंद्रावती नावाचे नगरात तो राहतो असे देवांनी सांगितले. भगवान विष्णू म्हणाले तुम्ही सर्व तिकडे चला मी त्या राक्षसाचा नाश करतो. त्यावेळी सर्वजण चंद्रावती नगराकडे गेले आणि त्या राक्षसाची भयंकर गर्जना ऐकून देव घाबरून पळू लागले. तेव्हा भगवंतांनी राक्षसाशी युद्ध केले हे युद्ध दहा हजार वर्षे चालले पण राक्षसाचा पराभव झाला नाही. देव थकून बद्रिकाश्रमाला गेले तेथे हेमवती नावाची बारा योजन लांब सुंदर गुफा होती तिला एकच दरवाजा होता भगवान तेथे जाऊन योगनिद्रेच्या मांडीवर झोपले. तेव्हा मूर राक्षस तेथे आला आणि भगवंताला झोपलेले पाहून त्यांना मारण्यास धावला तेव्हा भगवंतांच्या शरीरातून एक देवी प्रगट झाली त्या देवीने तात्काळ मूर राक्षसाला ठार केले. देवीची उत्पत्ती एकादशीला झाली म्हणून भगवंतांनी या एकादशीचे नाव उत्पत्ती असे ठेवले आणि देवीला म्हणाले या एकादशीला जे भक्त माझी पूजा करतील तेच तुझी सुद्धा पूजा करतील. म्हणून सर्वांनी उत्पत्ती एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद....🙏🏻

मार्गशीर्ष महिन्यातील पहिला सण नागदिवाळी आहे मार्गशीर्ष शुद्ध पंचमीला साजरा केला जाणारा हा एक हिंदू सण आहे. या दिवशी नागप्रतिमेची पूजा करण्याची व घरात जेवढे पुरुष असतील त्यांच्यातील प्रत्येकाच्या नावाने एकेक नागदिवा करून त्यावर दिवे लावण्याची प्रथा महाराष्ट्रात आहे. दिवा हा दीर्घायुष्याचे प्रतीक व नाग हे कुळाच्या मूळ पुरुषाचे प्रतीक आहे. या मुळ पुरुषाच्या कृपेने घरातल्या हयात सर्व पुरुषांना दीर्घायुष्य लाभावे असा हेतू यामागे आहे. स्कंद पुराणात म्हटल्याप्रमाणे- शुक्ला मार्गशिरे पुण्या श्रावणे याच पंचमी | स्नानदानैर्बहुफला नागलोक प्रदा यनी || या वचनानुसार श्रावण शुद्ध पंचमी प्रमाणेच मार्गशीर्ष शुद्ध पंचमीलाही नागांची पूजा केल्याने व एकभुक्त व्रत केल्याने फळप्राप्ती होते. धन्यवाद.....🙏🏻

मार्गशीर्ष शुद्ध षष्ठीला चंपाषष्ठी किंवा स्कंद षष्ठी असे म्हणतात. मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदेला जेजुरीचा खंडोबा अर्थात मल्हारी मार्तंड देवाचे नवरात्र सुरू होते. मणी मल्ल या दोन दत्यांचा पराभव करून खंडोबा ने लोकांना संकट मुक्त केले.या घटनेचे स्मरण म्हणून हा उत्सव साजरा करतात. कुळाचाराप्रमाणे ज्यांच्या पूजेत सुघट,ताक असतात ते त्यांची पूजा करतात. जेजुरीप्रमाणेच खंडोबाच्या अन्य देवळातही खंडोबाचा उत्सव साजरा केला जातो. घटाची स्थापना,नंदादीप,मल्हारी महात्म्य वाचणे व त्याचा पाठ करणे,एकाच वेळी जेवण करणे, शिवलिंगाचे दर्शन घेणे, ब्राह्मण, सुवासिनी तसेच वाघ्या आणि मुरळी यांना भोजन देणे असे सहा दिवस व्रत केले जाते. चंपाषष्ठी या दिवशी वांग्याचे भरीत आणि भाकरी यांचा नैवेद्य करून देवाला दाखवतात तसेच्या नैवेद्याचा काही भाग खंडोबाचे वाहन असलेल्या कुत्र्यांना त्यांची पूजा करून खायला देतात. खंडोबाची तळी भरतात आणि आरती म्हणतात यालाच चंपा षष्ठी असे म्हणतात. धन्यवाद.....🙏🏻

मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशी ही नावाप्रमाणेच मोक्ष मिळून देणारी मोक्षदा एकादशी आहे. तसेच या तिथीला श्रीकृष्णांनी महाभारतातील कुरुक्षेत्रात अर्जुनाला गीतेचे ज्ञान दिले होते त्यामुळे या एकादशीला गीता जयंती साजरी केली जाते.मोक्षदा एकादशीला उपवास करून गीता पाठ करावा असे केल्याने मोक्ष मिळतो आणि आपले पूर्वज मुक्त होतात. या मोक्षदा एकादशीची तुलना शास्त्राने चिंतामणी या रत्नाशी केलेली आहे म्हणून सर्वांनी एकादशी व्रत करावे. धन्यवाद.....🙏🏻

मार्गशीर्ष पौर्णिमेला दत्त जयंती साजरी केली जाते.दत्त जन्माची कथा अशी आहे की एकदा नारद महर्षी सरस्वती,लक्ष्मी आणि पार्वती या देवीकडे गेले आणि त्यांनी सती अनुसयेच्या सतीत्वाची प्रशंसा केली त्यावेळी देवींनी अनुसयाची परीक्षा घेण्याकरिता ब्रम्हा,विष्णू आणि महेश या देवतांना पाठवले. तिन्ही देवता ऋषी रूपात सतीअनुसयेच्या आश्रमी आले आणि त्यांनी देवीकडे तुम्ही आम्हाला विवस्त्र होऊन इच्छा भोजन द्यावे नाहीतर आम्ही उपाशीपोटी निघून जाऊ अशी मागणी केली. सती अनुसयांच्या आश्रमातून कोणीही अतिथी उपाशीपोटी जात नव्हता असे त्यांचे व्रत असल्याने तेव्हा सती अनुसया इच्छा भोजन देण्यास तयार झाल्या. त्यावेळी अनुसयाचे पती अत्री महर्षी तपश्चर्या करण्यास गेले होते. सती अनुसयांनी त्यांचे स्मरण केले आणि आलेले अतिथी माझ्या बाळा प्रमाणेच आहेत असा विचार करून इच्छा भोजन देण्यासाठी सर्व वस्त्र फेडून निघाल्या तेव्हा ऋषी रूपात आलेले तिन्ही देव खरंच लहान बालक झाले आणि भुकेने व्याकुळ होऊन रडू लागले तेव्हा या बालकांना श्री सती अनुसयांनी स्तनपान केले. नंतर जेव्हा अत्रि ऋषी आश्रमी आले तेंव्हा त्यांनी तपसामर्थ्याने हे तिन्ही बालक कोण आहेत हे ओळखले. तेव्हा ब्रह्म,विष्णू आणि महेश प्रसन्न झाले. त्यांनी सती अनुसयेला आई म्हणून त्यांची इच्छा विचारली तेव्हा त्यांनी तुम्ही माझे बालक म्हणून राहा असे सांगितले. त्यावेळी तिन्ही देवता एकरूप झाले आणि तीन मुख सहा हात असलेल्या दत्तात्रयांचा जन्म झाला दत्त महाराज म्हणजे आदी गुरु आहेत त्यांनी सनातन धर्माचा प्रचार प्रसार केला. विविध ठिकाणी त्यांचे दिव्य स्थाने,मंदिरे आहेत गुरुचरित्र नावाचा ग्रंथ दत्तात्रयांना समर्पित आहे. दत्तात्रयांचे भक्तगण मोठ्या श्रद्धेने त्यांचे पारायण करतात. आणि मार्गशीर्ष शुद्ध पौर्णिमेला दत्त जन्मोत्सव सर्व दत्त पिठामध्ये मोठ्या उत्साहात साजरा होतो. धन्यवाद......🙏🏻

जगभरात विविध सण उत्सव साजरे केले जातात.प्रत्येक धर्मातील सण उत्सव संस्कृती परंपरा वेगवेगळ्या असतात. ख्रिश्चन धर्मियांसाठी ख्रिसमस हा फार महत्त्वाचा सण आहे. ख्रिसमस ला नाताळ म्हणून सुद्धा ओळखतात. भारतातच नव्हे तर परदेशातही इंग्रजी भाषिक देशांमधील लोक हा सण साजरा करतात. दरवर्षी हा सण 25 डिसेंबरला साजरा केला जातो. येशू ख्रिस्त याचा जन्मदिवस म्हणून हा सण साजरा करतात. संपूर्ण समाजाला प्रेम व मानवतेची शिकवण देणारे येशू ख्रिस्ती धर्मियांचे संस्थापक मानले जातात. येशू ख्रिस्त यांचा जन्म बेथलेहेम शहरात झाला. ख्रिस्ती लोकांसाठी हा सण आनंदाचा आणि हर्षाचा सण आहे ख्रिस्ती धर्माचे लोक या सणाची तयारी 10 दिवस अगोदर पासूनच सुरू करतात बाजारातून नवीन कपडे, नवीन वस्तू खरेदी तसेच आपल्या घरातील साफसफाई करणे आणि गोड पदार्थ बनवणे. 24 डिसेंबरच्या रात्रीपासून येशूची प्रार्थना करायला सुरुवात केली जाते 25 डिसेंबरला येशूचा जन्म दिवस साजरा केला जातो. येशु ईश्वराचे पुत्र असल्याची श्रद्धा आहे. या दिवशी गिरिजा घरात प्रार्थना व कॅरोल्स चे गायन करण्यात येते. ख्रिश्चन बांधव नाताळाच्या आगमना अगोदर पासूनच प्रार्थना व कॅरोल्स च्या गायनास सुरुवात करतात. शिवाय नाताळाच्या दिवशी सर्व ख्रिस्ती धर्मियांचे लोक नवीन कपडे घालून उत्साहाने चर्चमध्ये जातात. आणि या दिवशी सर्व ख्रिश्चन बांधव एक दुसऱ्याची गळा भेट घेऊन शुभेच्छा देतात. सर्व दुकाने,घरे सुंदर रोषणाईने सजवले जातात. ख्रिसमस ट्री उभारून त्याना सजवले जाते. ख्रिसमस ट्री हे मंगल कामनेचे प्रतीक मानले आहे. नाताळाच्या दिवशी मध्यरात्री सांता हा लहान मुलास भेट वस्तू देतो असा समज आहे. सांताक्लॉज ही काल्पनिक व्यक्तिरेखा असून त्याला मराठी नाताळ बाबा असे म्हणतात. सांताक्लॉज हे नाताळ या सणाचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. या दिवशी काही भावीक उपवास करतात आणि सणानिमित्त घरोघरी केक,चॉकलेट,बिस्किट असे पदार्थ बनवले जातात. दक्षिण भारताच्या काही भागात पायसम हा गोड पदार्थ बनवून हा दिवस साजरा केला जातो. परंपरा वादी ख्रिश्चन लोकांसाठी हा सण प्रार्थना आणि आत्मशुद्धीचे कारण असतो. म्हणून रोमन कॅथोलिक्स सांप्रदायाचे लोक एक डिसेंबर पासून 25 डिसेंबर पर्यंत फक्त शाकाहारी भोजनाचे सेवन करतात.

महाराष्ट्रात चैत्रशुद्ध तृतीय पासून चैत्रगौर बसवली जाते.देवीला झोपाळ्यात बसून महिनाभर म्हणजे वैशाख शुद्ध तृतीयेला अक्षय तृतीया पर्यंत तिची पूजा केली जाते. शिवपत्नी पार्वती मातेची ही पूजा आहे. स्त्रिया आपल्या घरी हा समारंभ साजरा करतात. एका छोट्या पितळी पाण्यामध्ये गौरीची स्थापना करतात. व महिन्याभरातल्या कोणत्याही एका दिवशी आजूबाजूच्या स्त्रियांना हळदीकुंकवाला बोलवतात. कोकणात घरी आलेले स्त्रिया व कुमारिका यांचे पाय धुवून त्यांच्या हातावर चंदनाचा लेप लावतात. भिजवलेले हरभरे व फळ यांनी त्यांची ओटी भरतात तसेच कैरीचे पणे, कैरी घालून वाटलेली हरभऱ्याची डाळ देतात.(ही पद्धत कोकणात आहे ) आरती करतात,गौरीचे गाणे म्हणतात .मुली/स्त्रिया हळदीकुंकू करतात त्यावेळी चित्र गौरी पुढे शोभिवंत आरास मांडण्याची पद्धत काही ठिकाणी आहे.या महिन्यात गौरी आपल्या माहेरी येतात अशी कल्पना आहे . नैवेद्यामध्ये देवीला कैरी घालून वाटलेली हरभऱ्याची डाळ,कैरीचे पणे,बत्तासे ,टरबूज यासारखी फळे, भिजवलेले हरभरे असा नैवेद्य करतात. यानिमित्ताने महिनाभर अंगणात शंख,चक्र,गदा,पद्म,गाय,हत्ती,कासव,नाग,गरुड,तुळशी वृंदावन,स्वस्तिक अशी रंग भरून रांगोळी काढली जाते धन्यवाद……..👍👌🏻❤️

अमावास्या ही हिंदू पद्धतीतील चांद्रमासिक कालमापनातील तिसावी तिथी आहे. ज्यादिवशी पृथ्वीवरून, चंद्राचा प्रकाशित भाग न दिसता अप्रकाशित भाग दिसतो, ती तिथी अमावस्या असते. (अमा-सह, वस राहणे) 'सूर्याचन्द्रमसोर्यः परः सन्निकर्षः सामावास्या' (= सूर्य-चंद्रांच्या परम सान्निध्याला अमावस्या म्हणावे) असे गोभिल सांगतो. ज्या तिथीला चंद्र दिसत नाही, ती अमावस्या, अशी व्याख्या मिताक्षरेत सांगितली आहे. अमान्त पंचांग पाळणाऱ्या महाराष्ट्र-गुजराथ-कर्नाटकांत अमावास्येच्या नंतर येणाऱ्या प्रतिपदेपासून पुढचा (चांद्र) महिना सुरू होतो. अमावस्येचा उल्लेख ऋग्वेदात आढळत नाही. पण सूर्यग्रहण अमावस्येलाच होते आणि अनेक ज्योतिर्विदांच्या मते ग्रहणाचा उल्लेख ऋग्वेदात आहे. वेदातील त्या प्रस्तुत सूक्तात सूर्याला ग्रासणाऱ्या स्वर्भानूला अत्री ऋषींनी शोधून काढले, असे म्हटले आहे. यावरून अत्रीने सूर्यग्रहणाचे ज्योतिषशास्त्रदृष्ट्या स्पष्टीकरण केले, असे वाटते. त्याला अमावस्या ज्ञात असली पाहिजे. अमावास्येचे तीन प्रकार आहेत. सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत असलेल्या अमावास्येला सिनीवाली अमावास्या म्हणातात. (ऋग्वेदात सिनीवाली नामक देवतेचा निर्देश आढळतो. अपत्यप्राप्तीसाठी तिची पूजा केली जात असे. अथर्ववेदात अमावास्येलाच सिनीवाली म्हटले आहे.) सूर्योदयापासून ते सूर्यास्तापर्यंतच्या अंशतः चतुर्दशी आणि अंशतः अमावास्या असेल तर त्या अमावास्येला दर्श अमावास्या, आणि अंशतः प्रतिपदा असेल तर कुहू अमावास्या म्हणतात. महाराष्ट्र, गुजराथ, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात अमावास्यान्त महिने असल्याने या प्रदेशातली प्रत्येक अमावस्या हा मध्य भारतात, पुढच्या महिन्यातल्या वद्य पक्षातला शेवटचा दिवस असतो. त्या महिन्यातला त्यांचा नंतर आलेला शुक्ल पक्ष महाराष्ट्रातल्या माहे शुक्ल पक्षाबरोबरच असतो. * सोमवारी येणाऱ्या अमावास्येला सोमवती अमावास्या म्हणतात. शनिवारी येणाऱ्या अमावास्येला शनिश्चरी अमावास्या म्हणतात. भावुका अमावास्या वैशाखात असते. त्यादिवशी शनी जयंती असते. आषाढ महिन्यातल्या अमावास्येला हरियाली अमावास्या हे नाव आहे. आषाढी अमावास्येला सुसंस्कृत माणसे दिव्याची अमावास्या, तर अन्य लोक गटारी अमावास्या म्हणतात. या दिवशी मध्य आणि उत्तरी भारतात ती श्रावण महिन्यातली अमावास्या असते. * महाराष्ट्रातल्या श्रावण अमावास्येला पिठोरी अमावास्या है नाव आहे. त्या दिवशी बैलपोळा असतो. * सर्वपित्री अमावास्या भाद्रपदात येते. * दिवाळीत येणाऱ्या अमावास्येला लक्ष्मीपूजन असते. • मार्गशीर्ष अमावास्येला वेळा अमावास्या हे नाव आहे. • मौनी अमावास्या पौषात येते. * माघ अमावास्येला द्वापारयुगादी अमावास्या म्हणतात.

श्रावण महिन्यातील पहिला सण मंगळागौर आहे.मंगळागौर हे हिंदू धर्मातील एक व्रत आहे ते श्रावण महिन्यातील प्रत्येक मंगळवारी नवविवाहित महिलेने लग्नानंतर पहिली पाच वर्षे करावयाचे असते. सकाळी स्नान करून पूजा करावी त्यात मंगळागौर म्हणजे पार्वती मातेची धातूची मूर्ती किंवा अन्नपूर्णा या रूपाची मूर्ती पूजेमध्ये मांडावी शेजारी महादेवाची पिंड ठेवू ऊन मंगळागौरी ची सोडशोपचार पूजा करावी, कथा वाचन करावे, मग आरती करून प्रसाद घ्यावा श्री शिव आणि पार्वती हे आदर्श गृहस्थाश्रमाचे उदाहरण आहे, वेगवेगळ्या झाडांची पाने व फुले या पूजेत अर्पण केली जातात या व्रतामध्ये 16 या संख्येला महत्त्व आहे. अर्जुन सादडा, आघाडा, कन्हेर ,चमेली,जाई ,डाळिंब, डोरली ,तुळस, दुर्वा, धोत्रा ,बेल, बोर ,माका ,मोगरा, रुई, विष्णुकांता ,शमी ,शेवंती, या सर्व झाडांची पाने पूजेमध्ये अर्पण करण्याची पद्धत आहे तसेच मंगळागौळ गौर जागवली जाते. जागरणाच्या वेळी वेग वेगळे खेळ खेळले जातात. अनेक खेळ प्रकार खेळल्याने शरीराचा व्यायाम होतो.हे व्रत,चापल्य, चैतन्य,सौभाग्य आणि आनंद देणारे आहे म्हणून नवविवाहित स्त्रियांनी मंगळागौर हे व्रत नक्की करावे...! धन्यवाद......🙏🏻

आपल्या हिंदू धर्मातली सहसा सर्व गणेश भक्त संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी उपवास धरतात. आपापल्या घरी संध्याकाळी देव्हाऱ्यातल्या मंगलमूर्ति श्रीगणेशा ची पूजा करून बाप्पाला दुर्वा आणि मोदक अर्पण केले जातात. आणि चंद्रोदया नंतर मात्र गणपती श्लोक वाचून त्याला २१ मोदकांचा नैवेद्य दाखवून कुटुंबासमवेत आरती म्हणून, मगच हा उपवास सोडला जातो. परंतु हीच संकष्टी जेंव्हा मंगळवारी येते तेंव्हा हिला अंगारकी चतुर्थी म्हणून संबोधिले जाते. ह्या मागची कथाही आपल्या ब्रम्हांडातल्या नवग्रहातील मंगळ ह्या ग्रहाशी निगडीत असल्याने ती कथाही तितकीच रंजक आहे. कृतयुगात अवंती नगरीत वेदवेत्ते अग्निहोत्री ऋषी भरद्वाज हे महान गणेशभक्त असून त्यांनीच तर त्या युगापासूनच मानवसृष्टी ला गणेश पूजेचे महत्त्व पटवून दिले होते. ह्या ऋषींकडूनच पृथ्वीच्या गर्भातून अंकारक नामक, जास्वंदी वृक्षाच्या सानिध्यात रक्तवर्णीय भौमपुत्र जन्माला आला होता जो सात वर्षांचा झाल्यावर पृथ्वीनं त्याला पुन्हा भरद्वाज ऋषींच्या स्वाधीन केले होते. ऋषींनी त्याचे उपनयन केले, वेद शिकविले आणि गणेशमंत्र देऊन उपासना करायला सांगितलं. त्यानंतर हा मुलगा अरण्यात गेला. त्यानं एक सहस्त्र वर्षे तप करून गणेशाला प्रसन्न करून घेतले. आणि हाच तो दिवस होता मंगळवारी आलेल्या संकष्टी चतुर्थीचा." स्वर्गात राहून अमृतप्राशन करायचा आणि त्रैलोक्यात विख्यात होण्याचे," वरदान त्यानं त्याच्यावर प्रसन्न झालेल्या श्रीगणेशा कडे मागितला. यावर गणेशानं सुद्धा आपल्या परम भक्ताला हे वरदान दिले की, "ह्यापुढे भविष्यात येणाऱ्या मंगळवार ची संकष्टी चतुर्थी ही तुझ्याच अंकारीका ह्या नांवाने ओळखली त्यांच्या इप्सित मनोकामना पूर्ण होण्यास आणि हरत-हेने ते ऋणमुक्त होण्यास त्यांना तुझीच मदत होईल. "अशाप्रकारे त्रैलोक्यात तू सुविख्यात होशील आणि तुझं नाव भूमिपुत्र म्हणून भौम, अकारका सारखा लाल आहेस म्हणून अंकाकर, व शुभ करण्याची शक्ती असेल म्हणून मंगळ, ह्या नांवे तुला ब्रम्हांडातल्या आकाशात ग्रहांमध्ये स्थान मिळेल व तू सदैव अमृत पान करशील". त्यामुळेच गणेशाच्या ह्या वरदानामुळे तेंव्हा पासून अंगारकी चतुर्थीला अत्यंत महत्त्व प्राप्त झाले. म्हणूनच ज्या गणेश भक्तांना प्रतिमासी येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थी चे व्रत/उपवास करणे जमत नसल्यास अशांनी अंगारकी मात्र न बिसरता व न चुकता आवर्जून करावी की ज्यामुळे २१ संकष्टी केल्याची फलश्रुती नक्कीच लाभणार असे वेदवचन ही दिले गेले आहे. म्हणूनच उद्याच्या मंगळवारची १७ सप्टेंबरची चतुर्थी ही ह्या २०१९ साल संपण्या पूर्वीची अंगारकी चतुर्थी असल्याने आपल्याही काही मनोकामना पूर्ण होण्यासाठी अथवा अडकलेले महत्वाचे ईप्सित कामे मार्गी लागण्यासाठी तर, इच्छुकांनी ह्या वर्षातली अंगारकी धरण्याची ही सुवर्ण संधी मात्र अवश्य साधावी. कारण उद्या ब्रम्हांडातील मंगळ ग्रहाच्या पुण्य लहरी कैक सहस्र पटीने पृथ्वी कडे आकर्षित होत असतात आणि त्यामुळे कुणीही उद्याची चतुर्थी धरणाऱ्यांस त्या पुण्यलहरींचा त्यांना निश्चितच फायदा होतो हे मी स्वानुभवे सांगतो. आणि उद्या मात्र खालील श्लोक म्हणुन, चंद्रदर्शन करुनच उपवास सोडावा. तसेच हेही ध्यानात असु द्यावे की कुणाच्याही सांगण्यावरून व स्वतःच्या मनाने कोणत्याही परिस्थितीत संपूर्ण दिवसाचा अखंड उपवास धरुन दुसऱ्या दिवशी उपवास सोडण्याची पध्दत मात्र अवलंबू नये. कारण मुळातच बाप्पाला भूक अनावर होत असल्याने त्याला त्याचे भक्तगण उपाशी पोटी झोपलेले कदापि रुचत नाही हे कृपया लक्षात असू द्या. म्हणून त्याच्याच आदेशा नुसार चतुर्थीला चंद्रदर्शन करुन उपवास सोडणे केंव्हाही श्रेयस्कर आणि फलप्राप्ती निश्चितच.

हिंदू पंचांगानुसार कृष्ण पक्षात येणाऱ्या चतुर्थीस संकष्ट चतुर्थी किंवा संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. एका वर्षात १२ आणि त्यावर्षी अधिकमास आल्यास १३ संकष्टी चतुर्थी येतात. प्रत्येक गणपतीच्या ठिकाणी हा दिवस विशेष भक्तिभावाने साजरा होतो. गणेशाच्या उपासनेत या दिवसाचे महत्व विशेष आहे. संकष्ट चतुर्थी हे एक व्रत आहे. ते पुरुष व स्त्रिया दोघांनी करायचे असते. हे व्रत दोन प्रकारांनी करतात. १. मिठाची संकष्ट चतुर्थी. २. पंचामृती चतुर्थी. दिवसभर उपवास करून चंद्रोदय झाल्यावर चंद्राला व गणपतीला महानैवेद्य दाखवावा. यासाठी मोदक करण्याची पद्धती आहे. त्यानंतर भोजन करावे. या व्रताचा काल आमरण, एकवीस वर्षे किंवा एक वर्ष असा आहे. व्रतराज या ग्रंथात हे व्रत सांगितले आहे. △ संकष्टी दिवशी काय करावे ? . संकष्टी दिवशी गणपतीची मनोभावे पूजा केली जाते. यादिवशी सकाळी उठून घरी गणपतीची पूजा केली जाते तसेच गणपती मंदिरामध्ये गणेशाची पूजा आणि दर्शन घेतले जाते. शक्य असल्यास गणेशभक्त उपवास ठेवतात. संकष्टी दिवशी लसुण, कांदा विरहीत जेवण बनवलं जातं. नैवेद्याला गोडाचा पदार्थ किंवा मोदक बनवले जातात. उकडीचे मोदक खाण्याचे आरोग्यदायी फायदे ! आयुष्यातील वाईट प्रसंगांचा सामना करण्यासाठी, आर्थिक, मानसिक, अध्यात्मिक सुख मिळवण्या साठी गणपतीची पूजा केली जाते. कोणत्याही शुभकार्यामध्ये गणपतीला पहिलं स्थान दिलं जातं. त्यामुळे सुख-समृद्धीसाठी दर महिन्यात येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थी दिवशी गणपतीची पूजा करणं फायद्याचं समजलं जातं. △ संकष्टी चतुर्थी व्रत करण्याची पद्धतप्रत्येक महिन्याच्या कृष्ण पक्षच्या चतुर्थी तिथीला संकट चतुर्थी व्रत केलं जातं. १. दिवसभर निराहार उपवास केला जातो. २. कालमान परिस्थिती नुसार फलाहाळ केला तरी चालेल. ३. सकाळी लवकर उठून अंघोळ करून उत्तर किंवा पूर्व दिशेकडे मुख करून गणपतीची पूजा करावी. ४. गणपतीला दूर्वा, लाल फुलं, रोळी, फळं, पंचामृत अर्पित करावे ५. मोदक किंवा तिळाच्या लाडवाचा नैवेद्य दाखवला जातो. ६. संकष्टी चतुर्थी व्रत कथा श्रवण करावी आणि गणपतीची आरती, स्तुती करावी ७. चंद्रोदय झाल्यावर चंद्राला अर्घ्य द्यावे नंतर व्रत सोडावे. △ संकष्ट चतुर्थीची कथा पूर्वी यादवकुळात सत्राजित नावाचा एक राजा होऊन गेला. त्याने शंभर वर्षे सूर्योपासना करून सूर्यास प्रसन्न करून घेतले. प्रसन्न होऊन सूर्याने त्याला दिव्य स्यमंतक मणी दिला. हा मणी तेजाने प्रतिसूर्यच होता. या मण्यामुळे राजास दररोज सोने प्राप्त होई. त्यामुळे सत्राजित राजा दररोज सहस्त्र भोजन घालायचा. सत्राजिताकडील स्यमंतक मण्याविषयी श्रीकृष्णाला समजल्यावर श्रीकृष्णाने सत्राजिताकडे या मण्याची मागणी केली. परंतु सत्राजिताने तो मणी देण्यास नकार दिला. पुढे एक दिवस सत्राजिताचा बंधु प्रसेन हा स्यमंतक मणी गळ्यात घालून अरण्यात शिकारीसाठी गेला असता एका सिंहाने त्याच्यावर हल्ला करून प्रसेनाला ठार मारले व तो दिव्यमणी पळविला.पुढे त्या सिंहास जांबुवंत नावाच्या राजाने ठार मारुन तो स्यमंतक मणी आपल्या कन्येच्या गळ्यात बांधला. इकडे प्रसेन स्यमंतक मणी घेऊन नाहीसा झालेला पाहून सत्राजित राजाने हे कृष्णकारस्थान असल्याचा आरोप केला. ही गोष्ट कृष्णास कळली. आपल्याकडील चोरीचा आळ दूर करण्यासाठी मग कृष्ण प्रसेनाच्या शोधार्थ निघाला. प्रसेनाला शोधत कृष्ण अरण्यात येऊन पोहोचला. पाहतो तर काय ? एके ठिकाणी प्रसेन मरुन पडलेला. जवळच सिंहाच्या पाऊलखुणा उमटल्या, होत्या. त्यांचा माग काढीत कृष्ण जांबुवंताच्या गुहेपाशी येऊन पोहोचला व स्यमंतक मणी शोधू लागला. अचानक परपुरुष आपल्या गुहेत शिरलेला पाहून जांबुवंताच्या कन्येने ओरडावयास सुरुवात केली. तिचे ओरडणे ऐकून जांबुवंत तेथे आला. त्याने कृष्णावर हल्ला केला. त्या दोघांचे युद्ध एकवीस दिवस चालले होते. त्यामुळे द्वारकेत घबराट झाली. गोकुळात नंद-यशोदेला या युद्धाची वार्ता कळली. तेव्हा ते कृष्णाच्या काळजीने व्याकुळ झाले. त्यांनी संकटहर्त्या श्रीगणेशाचे संकष्टी चतुर्थीचे व्रत निष्ठापूर्वक केले. श्रीगणेशाच्या कृपाप्रसादाने श्रीकृष्णास विजयप्राप्ती झाली. जांबुवंताने स्यमंतक मणी आणि आपली कन्या जांबुवंती श्रीकृष्णास दिली. गोकुळात, द्वारकेत सगळीकडे आनंदी आनंद झाला. श्रीकृष्णावर स्यमंतक मणी चोरल्याचा आळ आला. त्याचे कारण असे सांगतात की पूर्वी भाद्रपदात गणेशचतुर्थी दिवशी सायंकाळी गोपाळांसह रानातून घरी येताना वाटेत उमटलेल्या गाईच्या खुरांच्या ठशात पावसाचे पाणी साचले होते. त्यापाण्यात कृष्णाने चंद्र पाहिला होता. श्रीगणेशाने चंद्रास दिलेला शाप श्रीकृष्णास अशा प्रकारे भोवला होता. परंतु संकष्टी चतुर्थी व्रताच्या प्रभावाने श्रीकृष्णावरील चोरीचा आळ दूर झाला. श्रीकृष्णाने स्यमंतक मणी सत्राजिताला परत दिला. सत्राजिताने श्रीकृष्णाची क्षमा मागून आपली कन्या सत्यभामा श्रीकृष्णास दिली. दर महिन्याच्या कृष्ण चतुर्थीस संकष्ट चतुर्थीचे व्रत करतात. या व्रतामुळे संकटहर्त्या श्रीगणेशाची कृपा लाभते. भक्तांची संकटे दूर होतात. त्यांच्या मनोकामना पूर्ण होतात. "गणपती बाप्पा मोरया"" श्रीसंकष्टहरगणपती" हे या व्रताच्या देवतेचे नांव आहे, हे व्रत करणाऱ्या स्त्री अगर पुरुषाने, व्रताला सुरुवात श्रावण महिन्यातील संकष्टीच्या दिवशी करावी. सतत २१ संकष्ट्या करुन व्रताचे उद्यापन करावे. काहीजण इच्छा पूर्ण होईपर्यंत तर बहतेकजण सततच संकष्टीचा उपवास करतात. संकष्टी करणाऱ्यांनी उपोषण सोड्ण्यापूर्वी नेहमी, पुढे दिलेले "संकष्टी चतुर्थी महात्म्य" अवश्य वाचावे. संकष्टचतुर्थीचे व्रत करणाराने त्यादिवशी पाण्यात काळे तीळ टाकून त्या पाण्याने आंघोळ करावी. दिवसभर गणेश चिंतन करुन उपवास करावा. आवश्यकतेनुसार उपवासास चालणारे पदार्थ खावे. दिवसभर आपला उद्योग-धंदा करावा संध्याकाळी / रात्री आवश्यक वाटल्यास आंघोळ करावी. नंतर स्वच्छ पाटावर अगर चौरंगावर तांदूळ अगर गव्हाची लहानशी रास करावी, त्यावर स्वच्छ पाण्याने भरलेला कलश (तांब्या) ठेवावा; कलशाभोवती दोन वस्त्रे गुंडाळावी, त्यावर ताम्हन ठेवून त्यात "श्रीसंकष्टहर गणपतीची" स्थापना करावी. (श्रीगणपतीची सोने, चांदी, तांबे वगैरे धातूची मूर्ती अगर तसबीर) त्याची षोडोपचारे पूजा करावी. पूजा करणाराने अंगावर लाल वस्त्र घ्यावे. पूजेत वाहायचे "गंध-अक्षता-फूल-वस्त्र" तांबड्या रंगाचे असावे. पूजेत उपचार अर्पण करताना, ॐ लंबोदराय नमः म्हणून गंध, ॐ कामरुपाय नमः म्हणून अक्षता, ॐ सिद्धिप्रदाय नमः म्हणून पुष्प, ॐ सर्वार्थसिद्धिदाय नमः म्हणून फळ, ॐ शिवप्रियाय नमः म्हणून वस्त्र, ॐ गणाधिपाय नमः म्हणून उपवस्त्र, ॐ गजमुखाय नमः म्हणून धूप, ॐ मूषकवाहनाय नमः म्हणून दीप, ॐ विप्रनाथाय नमः म्हणून नैवेद्य आणि ॐ धनदाय नमः म्हणून दक्षिणा अर्पण करावी. पूजा झाल्यावर पूढील ध्यानमंत्र म्हणून "श्रीसंकष्टहरगणपतीचे" ध्यान करावे. रक्तांग रक्तवस्त्रं सितकुसुमगणैः पूजितं रक्तगंधैः ॥ क्षीराब्धो रत्नदीपे सुरतरुविमले रत्नसिंहासनस्थम्॥ दोर्भिः पाशांकुशेष्टा भयध्रुतिरुचिरं चंद्रमौलिं त्रिनेत्रं ॥ ध्यायेच्छांत्यर्थमीशं गणपतीममलं श्रीसमेतं प्रसन्नम् ॥ नतंर आपले संकट निवारण्याची व मनोकामना पूर्ण करण्याची प्रार्थना करावी. मम समस्त विघ्न निवृत्त्यर्थ संकष्टहरगणपतीप्रीत्यर्थ चतुर्थीव्रतांगत्वेन यथा मीलोतोपचार द्रव्यैः षोडोपचारे पूजां करिष्ये ॥ असे म्हणावे. नंतर पुढे दिलेले " संकष्ट चतुर्थी महात्म्य " वाचावे. २१ मोदकांचा नेवैद्य दाखवून आरती करावी. आरती झाल्यावर - अशुद्धमतिरिक्तं वा द्रव्याहीनं मया कृतम् । तत सर्व पूर्णतां यातु विप्ररुप गणेश्वर ॥ असे म्हणून साष्टांग नमस्कार घालावा. नंतर चन्द्रदर्शन करुन , चंद्राला अर्घ्य (पाणी), गंध, अक्षता, फुले वाहून त्याची पूजा करावी. "रोहिणीनाथाय नमः" म्हणून नमस्कार करावा. नंतर उपोषण सोडावे. जेवणांत मोदक असावे, गोड पदार्थ असावेत, खारट आंबट पदार्थ नसावेत. [चंद्रोदयाची वेळ पंचांगांत दिलेली असते.] जेवण झाल्यानंतर उत्तर पूजा करुन मूर्ती अगर तसबीर उचलून ठेवावी. धान्य वापरात घ्यावे. पाणी तुळशीत ओतावे. एकदां गणपती उंदरावर बसून घाईघाईने जात असताना घसरला, तेव्हा त्याला चंद्र उपहासाने हासला. तें पाहून गणपतीला चंद्राचा फ़ार राग आला. गणपतीने चंद्राला शाप दिला की " आजपासून तुझें कोणी तोंड पाहणार नाही. जो कोणी पाहील त्यावर खोटा आळ येईल!" शेवटी चंद्राने मोठे तप करुन श्रीगणपतीला प्रसन्न करुन घेतले. चंद्राच्या तपामुळे व सर्व देवांनी प्रार्थना केल्यामुळे गणपतीने चंद्राला शापातून मुक्त केले. पण वर्षातून एक दिवस" भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीच्या दिवशी म्हणजेच गणेश चतुर्थीच्या दिवशी तुझे तोंड कोणी पाहणार नही आणि जो कोणी पाहील त्यावर त्या वर्षी खोटा आळ येईल असे सांगितले. त्यावर चंद्राने प्रार्थना केली की जर कोणी चुकून गणेश चतुर्थीच्या दिवशीं माझे तोंड पाहिले तर खोटा आळ येऊ नये म्हणून त्याने काय करावे ? तेव्हां गणपतीने सांगितले की गणेश चतुर्थीच्या दिवशीं माझे तोंड पाहिले तर खोटा आळ येऊ नये म्हणून त्याने काय करावे ? तेव्हां गणपतीने सांगितले की, त्याने संकष्ट चतुर्थी व्रत" करावे, म्हणजे खोट्या आळातून त्याची मुक्तता होईल. गणेश चतुर्थीच्या दिवशी चंद्र पाहिल्या मुळे श्रीकृष्णावर स्यमंतक मणी चोरल्याचा खोटा आळ आला होता. तो आळ कृष्णाने "संकष्ट चतुर्थी व्रत " केल्यामुळे गेला, अशी कथा आहे. आबालवृद्ध स्त्रीपुरुषांनी सर्वांनी करावयाचे, * हे एक साधे, सोपे पण शीघ्र फलदायी व्रत आहे. श्रावण महिन्यातील संकष्ट चतुर्थी व मंगळवारी येणारी अंगारकी संकष्ट चतुर्थी विशेष महत्वाची मानतात. प्रत्येकाने निदान वर्षांतून या दोन तरी अवश्य कराव्या.

△ गंगापूजनाचे महत्व १. गंगेचे महत्त्व धार्मिकदृष्ट्या इतिहासाच्या उषःकालापासून कोटी कोटी हिंदूभाविकांना मोक्ष प्रदान करणारी गंगा, हे विश्वातील सर्वश्रेष्ठ तीर्थ आहे. आध्यात्मिक क्षेत्रात जें स्थान गीतेचे आहे, तेच स्थान धार्मिक क्षेत्रात गंगेचे आहे. प्रस्तुत लेखात 'गंगे' विषयी धर्मग्रंथांनी तसेच ऋषीमुनी, साधू-संत यांनी केलेली स्तुती यांबरोबरच गंगोदकाचे हिंदूंच्या जीवनातील स्थान आणि गंगाजलाचे महत्त्व यांविषयी माहिती देण्यात आली आहे. △ धर्मग्रंथांनी वर्णिलेली गंगेची महती १. ऋग्वेद यातील प्रसिद्ध नदीसूक्तात सर्वप्रथम गंगेचे आवाहन आणि स्तुती केली आहे. २. पद्मपुराण विष्णु सर्व देवांचे प्रतिनिधित्व करतो आणि गंगा विष्णूचे ! यामध्ये गंगेची महती वर्णितांना म्हटले आहे की, पिता, पती, मित्र आणि नातेवाईक हे व्यभिचारी, पतित, दुष्ट, चांडाळ आणि गुरुघाती झाले असल्यास अनुक्रमे पुत्र, पत्नी, मित्र आणि नातेवाईक त्यांचा त्याग करतात; पण गंगा त्यांना कधीही त्यागत नाही. ३. महाभारत 'देवतांना अमृत, तसे मनुष्यांसाठी गंगाजल (अमृत) आहे.' ४. श्रीमद्भगवद्गीता भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला (अध्याय १०, श्लोक ३१ मध्ये) विभूतीयोग सांगतांना 'स्रोतसामस्मि जाह्नवी । ', अर्थात् 'सर्व प्रवाहांत मी गंगा आहे', असे सांगितले. △ सर्व संप्रदायांना वंद्य भारतात सकल संत, आचार्य आणि महापुरुष, तसेच सर्व संप्रदाय यांनी गंगाजलाचे पावित्र्य मान्य केले आहे. शंकराने गंगा मस्तकी धारण केल्यामुळे शैवांना आणि विष्णूच्या चरणकमलापासून गंगा उत्पन्न झाल्यामुळे वैष्णवांना ती परमपावन वाटते. शाक्तांनीही गंगेला आदिशक्तीचे एक रूप मानून तिची आराधना केलेली आहे.महापुरुषांनी केलेली गंगास्तुती △ १. वाल्मीकिऋषि यांनी रचलेले 'गंगाष्टक' हे स्तोत्र प्रसिद्ध आहे. भाविक संस्कृतज्ञ लोक स्नानाच्या वेळी त्याचा पाठ करतात. त्या वेळी त्यांची 'स्वतःला गंगास्नान घडले', अशी श्रद्धा असते. २. आद्यशंकराचार्य यांनी गंगास्तोत्र रचले. त्यात ते म्हणतात वरमिह नीरे कमठो मीनः किं वा तीरे शरटः क्षीणः अथवा श्वपचो मलिनो दीनस्तव न हि दूरे नृपतिकुलीनः ।। (श्लोक ११) अर्थ : हे गंगे, तुझ्यापासून दूर जाऊन कुलीन राजा बनण्यापेक्षा तुझ्या या पाण्यातील कासव अथवा मासा होणे किंवा तुझ्या तिरावर रहाणारा सरपटणारा क्षुद्र प्राणी अथवा दीन-दुबळा चांडाळ होणे, हे कधीही श्रेष्ठ आहे. ३. गोस्वामी तुलसीदास यांनी त्यांच्या 'कवितावली'च्या उत्तरकाण्डात तीन छंदांमध्ये 'श्रीगंगामाहात्म्य' वर्णिले आहे. त्यात प्रामुख्याने गंगादर्शन, गंगास्नान, गंगाजलसेवन इत्यादींचे महत्त्व सांगितले आहे. ४. पंडितराज जगन्नाथ (वर्ष १५९० ते १६६५) यांनी 'गंगालहरी' ('पीयूषलहरी') हे ५२ श्लोकांचे काव्य लिहिले. त्यात गंगेच्या लोकोत्तर अशा विविध गुणांचे वर्णन आणि स्वतःच्या उद्धाराविषयी कळकळीची प्रार्थना केली आहे. △ पंडितराज जगन्नाथ यांना उद्धरणारे 'गंगालहरी' काव्य ! 'पंडितराज जगन्नाथ उत्तरायुष्यात काशीला आले. त्यांनी लवंगी या यवनकन्येशी विवाह केला. त्यामुळे त्यांना काशीतील पंडितांनी बहिष्कृत केले. त्यांची विलक्षण ओढाताण झाली आणि ते गंगाघाटावर पोहोचले. त्यांना तेथे तापाने फणफणलेल्या अवस्थेत भोवळ आली. काही वेळाने सावध झाल्यावर त्यांनी आत्मकल्याणाकरता आर्द्र अंतःकरणाने गंगेची आळवणी करण्यास प्रारंभ केला. त्यांनी एक श्लोक पूर्ण केला आणि गंगेचे पाणी वरच्या पायरीवर आले. अशा प्रकारे प्रत्येक श्लोकाला गंगा नदी प्रसन्न होऊन तिचे पाणी एकेक पायरी वर वर चढू लागले. बावन्नावा शेवटचा श्लोक म्हटल्यानंतर बावन्नावी पायरी चढून गंगेने जगन्नाथ आणि त्याची पत्नी लवंगी यांना स्वतःच्या पोटात घेतले. जगन्नाथ पंडित तरून गेला. त्याच्या या 'गंगालहरीं'नी शतशः भक्तांना तारून नेले.' △ 'गंगालहरी' काव्यातील काही प्रार्थना १. 'हे गंगे, जगातील यच्चयावत् पापी एक झाले आहेत आणि त्यांनी पापांची पराकाष्ठा सांडली, सगळी शिगेची पापे एकवटली; तरीही ती पापे क्षणात नष्ट करण्याची क्षमता तुझे स्नानपान अन् चिंतन यांमध्ये आहे', असे शास्त्रकार सांगतात. ते मला कळत नाही; मात्र 'ते काहीतरी लिहितात', असेही शक्य नाही. २. मी महान पापी आहे ! पृथ्वीवर माझ्या पापाला तोड नाही; मग माझा उद्धार करून दाखवलास, तर त्यातच तुझी प्रतिष्ठा आहे ! तरच तुझे नीर (गंगाजल) खरे होईल ! तसे घडले नाही,तर मी जिंकीन आणि तू हरशील ! ३. तुझ्या पावन करण्याच्या क्षमतेपेक्षा माझी पापशक्ती अधिक आहे. मी तुझ्यापेक्षा अधिक शक्तीमान आहे. माझ्यात पुरेपूर दुर्गुण आहेत, हे खरे आहे. सत्ता, संपत्ती, विद्वत्ताच नव्हे, तर चारित्र्य, सद्गुण, असा कसलाच आधार मला घेता यायचा नाही. मी पूर्ण निराश्रय आहे आणि म्हणूनच क्षणाक्षणाने तुझ्या प्रेमाची चव चढतीवाढती आहे. गंगा भगवती, तुझी कृपादृष्टी मी क्षणाक्षणाला अनुभवत आहे. गुरुदेव डॉ. काटेस्वामीजी △ हिंदु जीवनदर्शनातील गंगोदकाचे स्थान नित्य स्नानाच्या वेळी स्मरण नित्य स्नान करतांना गंगेसह पवित्र नद्यांचे स्मरण केले जाते. गंगोदकाने स्नान करणे बहुतेकांना अशक्य असल्याने महाराष्ट्रात पूर्वी तांब्यापासून किंवा पितळेपासून बनवलेल्या आणि पसरट तोंड असलेल्या 'गंगाळ' नावाच्या भांड्यात पाणी घेऊन त्या पाण्याने स्नान करत. △ धार्मिक जीवन गंगे च यमुने चैव गोदावरी सरस्वती। नर्मदे सिन्धु कावेरी जले अस्मिन् सन्निधिम् कुरु ॥ स्नान करताना या मंत्राचा उच्चार केल्यास तीर्थ स्नानाचे पुण्य मिळते. या मंत्रामध्ये सात पवित्र नद्यांची नवे आहेत. स्नान करताना या मंत्राचा जप करणे शुभ मानले जाते. १. जन्मात एकदा तरी गंगास्नान घडावे, अशी कोट्यवधी हिंदूंची इच्छा असते. २. यात्रेकरू हरिद्वार, प्रयाग (अलाहाबाद) इत्यादी तीर्थांहून गंगाजल घरी आणून त्याची पूजा करतात. तसेच आप्तेष्टांना बोलावून त्यांना ते तीर्थ देतात. ३. स्थानशुद्धीसाठी गंगाजल वापरतात. जलशुद्धीसाठीही नवीन खोदलेल्या विहिरीत गंगाजल घालतात. ४. गंगाजल हातात घेऊन शपथ घेतात. इ. नवविवाहित जोडप्यावरही गंगाजलाचा अभिषेक करतात. △ मृत्यूप्रसंगी आणि मृत्यूनंतर करावयाचे क्रियाकर्म १. मृत्यूप्रसंगी मुखात गंगाजल घालणे मृत्यूनंतर सद्गती मिळावी, यासाठी मृत्यूप्रसंगी व्यक्तीच्या मुखात गंगाजल घालतात आणि मृत्यूप्रसंगी तसे शक्य न झाल्यास मृत्यूनंतर मृत व्यक्तीच्या मुखात गंगाजल घालतात; म्हणून घरोघरी गंगाजल ठेवलेले असते. (ते नसल्यास तुळस घातलेले पाणी वापरतात.) २. मृतदेहावर अग्निसंस्कार करणे 'गंगातिरावर ज्या मृत व्यक्तींचे दहन होते, ते मृतात्मे स्वर्गाला जातात, असे म्हटले जाते; म्हणून पुष्कळ लांबून भाविक लोक अग्निदहनासाठी मृत व्यक्तींना येथे आणतात. ३. अस्थीविसर्जन गंगेत अस्थींचे विसर्जन करणे, हा एक महत्त्वाचा अंत्यविधी आहे. 'गंगेत विसर्जित केलेल्या अस्थी जितकी वर्षे गंगेत रहातात, तितकी वर्षे त्या मृतात्म्याला स्वर्गात निवास करता येतो', असे पद्मपुराण, नारदीय पुराण, स्कंदपुराण आणि अग्निपुराण, तसेच महाभारत यांमध्ये सांगितले आहे. ४. श्राद्ध पितरांचा उद्धार होण्यासाठी त्यांचे गंगातिरावर श्राद्ध केले जाते.

विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्माविष्णुमहेश्वरान् । सरस्वतीं प्रणम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ प्रत्येक चांद्र महिन्यात मध्यान्हाला शुक्ल चतुर्थीच्या दिवसाला 'विनायक चतुर्थी' असे म्हणतात. विनायक चतुर्थी जर मंगळवारी असेल तर तो 'अंगारक योग' समजला जातो. काही उपासक विनायक चतुर्थीच्या दिवशीही संपूर्ण दिवसभर उपवास करतात. चांद्र महिन्याच्या कृष्ण पक्षात चंद्रोदयाच्या वेळी चतुर्थी असेल तर त्या दिवसाला 'संकष्टी चतुर्थी' असे म्हणतात. विनायकी हे संकष्टीप्रमाणेच एक सर्व कामनांना सिद्धिदायक असे व्रत आहे. प्रत्येक महिन्याच्या शुद्ध पक्षातील चतुर्थीस 'विनायकी चतुर्थी' असे म्हणतात. आपल्या पंचागात विनायकी व संकष्टी असे उल्लेख असतात. संकष्टीप्रमाणेच विनायकी हे व्रत आहे व ते गजाननाला प्रिय आहे. विनायक हे गणपतीचेच नाव आहे. या दिवशी चंद्रदर्शन अथवा चंद्रपूजा याचा संबंध नसतो. या दिवशी दोन वेळा उपवास करावयाचा असतो. दुसरे दिवशी पारणे करतात. या व्रतसाधनाने सर्व विघ्ने, बाधा वगैरेचे निरसन होते व सर्व कामना परिपूर्ण होतात. गणपतीची कृपा होते. महान सिद्धिदायक असे हे व्रत आहे. संकटकाळी पुष्कळ लोक आपल्या संकटनाशनार्थ हे व्रत करतात व श्रीगजाननाला नवस बोलतात. या विनायकी ७, ११, २१, अशा ठरवून करावयाच्या असतात. यातही मंगळवारी येणारी विनायकी 'अंगारिका विनायकी; म्हणून हिचे महत्वही विशेष सांगितले आहे. एक 'अंगारिका विनायकी' चतुर्थी व्रत केल्यास सर्व वर्षातील विनायकी केल्याचे पुण्य मिळते, एवढे या योगाचे महत्व आहे. या दिवशी सर्व पूजा नेहमीप्रमाणेच अथवा संकष्टीप्रमाणेच अथवा संकष्टीप्रमाणेच मंत्र म्हणून करावी. उपचार समर्पण करताना फक्त 'श्रीसिद्धिविनायकाय नमः' असा निर्देश करावा. △ श्री विनायकाची व्रतपूजास्नान करून धूतवस्त्र नेसावे. घरात स्वच्छ ठिकाणी अगर देव्हाऱ्यासमोर एक स्वच्छ केलेला पाट ठेवावा त्यावर पिंजरीने एक आठ पाकळ्यांचे कमळ काढावे. त्यावर सोन्याचांदीची अगर तांब्यापितळेची छोटी मूर्ती असल्यास ती ठेवावी मूर्ती नसल्यास एक सुपारी ठेऊन पूजा करावी. आचमन करून केशवाय नमः ।नारायणाय नमः ।माधवाय नमः । असे म्हणत तीन पळ्या पाणी उजव्या तळहातावर घेऊन प्राशन करावे आणि गोविंदाय नमः ।असे म्हणत चौथी पळी पाणी हातावरून ताम्हणात सोडावे. ते पाणी तुळशीत टाकून इच्छा असल्यास मूर्ती अगर सुपारी ताम्हणात ठेऊन स्नान घालावे. त्यानंतर पंचामृत स्नान घालावे. हा विधी दुर्वांनी मूर्तीवर अगर सुपारीवर असलेल्याच ठिकाणी पाणी व पंचामृत शिंपडून स्नानं पंचामृतस्नानं समर्पयामि असे* म्हणावे. वस्त्र-वस्त्रोपवस्त्रार्थे कार्पासवस्त्रं समर्पयामि । असे म्हणून कुंकू लावलेले वस्त्र अर्पण करून नमस्कार करावा.गंध-तांबडे किंवा पांढरे गंध लावावे चंदनं समर्पयामि म्हणून नमस्कार करावा. हरिद्रांच कुंकुमं समर्पयामि । हळद-कुंकू लावावे. अक्षतां-विनायकाय नमः । अलंकारार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।म्हणून पिंजर लावलेल्या लाल अक्षता वाहाव्या. फुले-पुष्पाणि समर्पयामि म्हणून फुले अर्पण करावी. विनायकाला तुळस वाहूं नये, बेल चालतो. दुर्वा-दुर्वांकुरान् समर्पयामि म्हणत दुर्वा वाहाव्या. । धूपं-विनायकाय नमः । असे म्हणून सुगंधी उदबत्ती लावून देवाला धूपं समर्पयामी म्हणत ओवाळावे. दीप-निरंजनाची वात पेटवून निरांजनदिप समर्पयामि असं म्हणून ओवाळावे. नैवेद्य-नैवेद्यार्थे स्वाद्यवेद्यं समर्पयामि असें म्हणून गूळखोबऱ्याचा नैवेद्य दाखवावा व नमस्करोमि असें म्हणून नमस्कार करावा. प्रदक्षिणा व पुष्पांजलि-गंध, अक्षता व फुल हातात घेऊन देवाभोवती अगर आपल्याच भोवती १, ३ किंवा ५ प्रदक्षिणा घालून प्रदक्षिणां समर्पयामि म्हणावे व हातातील पुष्पांजलि पुष्पांजलि समर्पयामि असे म्हणून देवावर वाहावी. पूजा झाल्यावर खालील प्रार्थना म्हणावी - विनायक गणेशान सर्वदेवनमस्कृत । पार्वतीप्रीव विघ्नेश मम विघ्नान्निवाराय ॥ नमो विष्णूस्वरूपाय, नमस्ते रुद्ररूपिणे । नमस्ते ब्रह्मरूपाय, नमोऽनन्तस्वरूपिणे ॥ नमस्कारान् समर्पयामि ।नमस्कार करावा आपले मागणे देवाकडे मागावे. ॥ श्री विनायकार्पणमस्तु ॥ △ विसर्जन संध्याकाळी उदबत्ती ओवाळून विनायकावर पाणी शिंपडावे व पुनरागमनायच असे म्हणून मूर्ती अगर पूजेला लावलेली सुपारी हलवावी अशा रीतीने, श्रद्धेने विनायकी चतुर्थी व्रत पूजन करून आपल्या सवडीप्रमाणे पोथी मात्र अवश्य वाचावि रात्री नामस्तोत्र म्हणावे. पूजेनंतर गणपतीच्या आरत्या म्हणाव्या.

पंचांगात प्रत्येक पौर्णिमा व आमावस्येला इष्टि किंवा अन्वाधान लिहलेले असते. इष्टि म्हणजे याग, ज्यांनी परंपरागत अग्निहोत्र स्विकारलेले असते त्यांनी इष्टि म्हणजे याग करावयाचा असतो. इष्टि ज्या दिवशी करावयाची असेल त्याच्या आदल्या दिवशी त्याची तयारी करण्याचा म्हणजेच अन्वाधान करण्याचा उल्लेख पंचांगात दिलेला असतो. △ या दिवसाचे विधीविशेष १. अग्नीचें अन्वाधान झाल्यावर इष्टि होण्याचे पूर्वी प्रवासास जाण्याची जरूर पडल्यास यजमानानें करावयाचा होम. अन्वाधान झाल्यावर 'आहवनीय' नष्ट होईल तर पुनः प्रणयन करावयाचा विधि. अग्न्यायतनाबाहेर जोरानें शम्या फेंकला तर जितक्या लांबीवर तो जाऊन पडेल तितक्या हद्दीपर्यंत आयतनांतून अग्नि उसळून बाहेर पडल्यास तो पुन्हां आयतनांत टाकण्याचा विधी. पूर्वोक्त शम्यापाताच्या हद्दीपलीकडे अग्नि उडाल्यास पाथिकृतेष्टि करावयाचें विधान. दूर बांधलेली वांसरें सुटून गाईनां प्यायलीं तर वायुदेवातोद्देशानें करावयाचा 'यवागू'चा निर्वाप. सायंदोहाचें अगर प्रातर्दोहाचें दूध नष्ट झाल्यास करावयाचा विधिविशेष, व प्रायश्चित्त. दहीं व दूध हे दोन्ही हविः पदार्थ नष्ट झाली तर इंद्रदेवताक चरु करावा लागतो त्याचें विधान. अन्वाधानानंतर पत्नी रजस्वला झाली तर तिला दूर ठेवून इष्ठि करावयाची तिच्यांतील विशिष्ट विधि २. अग्निहोत्रहोमाचें द्रव्य अगर सान्नायसंज्ञक हविर्द्रव्य सांडेल तर करावयाचा विधि. हवनीय द्रव्यांत किंडामुंगी वगैरे पडल्यास दुसरा कांहीं पदार्थ हविर्द्रव्यांत मिसळला गेल्यास, अग्निहोत्रहोमाची पहिली आहुति दिल्यावर व दुसरी आहुति देण्यापूर्वी हविर्द्रव्य सांडल्यास आणि प्रयाजांच्या पूर्वी परिधींच्या बाहेर अग्नीचा अंगार येऊन पडल्यास करावा लागणारा विशिष्ट विधि. ३. अग्नि नष्ट झाल्यावर पुन्हां मंथन करुन अग्नि पाडीत असतांहि तो न पडेल तर करावा लागणारा विशिष्ट विधि. दुसरीकडेहि कोठें अग्नि न मिळेल तर करावयाची तजवीज. अग्नी एकमेकांत मिसळले गेले तर आणि अग्निहोत्रस्थाली फुटली तर करावे लागणारे विधिविशेष.

शिवरात्री हे व्रत असून या दिवशी महादेवाची कृपा प्राप्त करण्यासाठी त्यांचे विशेष पूजन केले जाते. महादेवाच्या कृपने व्यक्तीच्या सर्व अडचणी दूर होतात. जे लोक या दिवशी महादेवाची पूजा करतात, त्यांनी येथे सांगण्यात आलेल्या गोष्टींकडे विशेष लक्ष द्यावे. △ शिवरात्रीला लक्षात ठेवाव्यात या गोष्टी. शिवरात्रीच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी अंथरून सोडावे. सकाळी लवकर स्नान करून पवित्र व्हावे. एखाद्या शिव मंदिरात जाऊन शिवलिंगाची पूजा करावी. या दिवशी क्रोध आणि अधार्मिक कार्य करू नये. 'ॐ नमः शिवाय' मंत्राचा जप करावा. △ व्रत आचरण्याची पद्धत व विधी उपवास, पूजा व जागरण ही या व्रताची तीन अंगे आहेत. शिवरात्रीच्या दिवशी एकभुक्त राहावे. शिवरात्रीला रात्रीच्या चार प्रहरी चार पूजा कराव्या, असे विधान आहे. त्यांना `यामपूजा' असे म्हणतात. प्रत्येक यामपूजेत देवाला अभ्यंगस्नान घालून अनुलेपन करावे. शिवतत्त्व आकृष्ट करणारा बेल, पांढरी फुले व रुद्राक्षांच्या माळा शाळुंका व शिवपिंडीवर वाहाव्यात. धोत्रा व आंबा यांची पत्रीही या पूजेत वाहतात. तांदुळाच्या पिठाचे २६ दिवे करून त्यांनी शिवाला ओवाळावे. पूजेच्या शेवटी १०८ दिवे दान द्यावेत. प्रत्येक पूजेचे मंत्र वेगवेगळे असतात, त्यांनी अर्घ्य द्यावे. शिवस्मरणात जागरण करावे. पहाटे स्नान करून पुन्हा पूजा करावी. पारण्याला ब्राह्मणभोजन घालावे. ब्राह्मणांचा आशिर्वाद घेऊन व्रतसमाप्ती करावी △ शिवपूजेची वैशिष्ट्ये १. शिवपिंडीला थंड पाणी, दूध किंवा पंचामृत यांनी स्नान घालतात. २. शिवाच्या पूजेत हळद-कुंकू वापरत नाहीत; मात्र भस्म वापरतात. ३. शिवपूजेत पांढऱ्या अक्षता वापरतात. शिवाक्षाला तांदूळ, क्वचित गहू व पांढरी फुले वाहतात. शिवपिंडीला पूर्ण प्रदक्षिणा न घालता अर्धचंद्राकृती प्रदक्षिणा घालतात. △ शिवरात्रीला शिवाच्या नामजपाचे महत्त्व शिवरात्रीला विश्वात वाढणाऱ्या तमोगुणापासून रक्षण होण्याकरता शिवतत्त्व आकृष्ट करण्यासाठी शिवाचा 'ॐ नमः शिवाय' हा नामजप जास्तीतजास्त करावा.

यजमानानें अग्नीच्या पश्चिमेस बसून उदङमुख असलेले आचार्य व ऋत्विज यांची पूजा करावी देशकालाचा उच्चार करावा. "ग्रहयज्ञस्य० ग्रहयज्ञाची सिद्धि होण्याकरितां सूर्यग्रहाप्रीत्यर्थ ही कपिलागाय अमुक गोत्रांत उत्पन्न झालेल्या अमुक नांवाच्या आचार्यास दक्षिणेसहित देतो, ही माझी नाहीं असे म्हणून" कपिले० हा मंत्र म्हणून आचार्यास गाय दान द्यावी. ०१. सुर्याला कपिलागाय. ०२. चंद्रास शंख ०३. मंगळास बैल. ०४. बुधास सुवर्ण. ०५. गुरूस पिंवळे वस्त्र. ०६. शुक्रास पांढरा घोडा. ०७. शनीस काळी गाय, ०८. राहूस लोहमय शस्त्रादि. ०९. केतूस बोकड याप्रमाने नवग्रहांच्या उद्देशाने नऊ मंत्रांनीं नऊ प्रकारचीं दाने देऊन दक्षिणा द्यावी. देण्यास अशक्त असेल तर यथाशक्ति त्याबद्दल सर्वांच्या उद्देशानें गाय अथवा सुवर्ण द्यावें. शक्ति असेल अत्र, शय्या, रत्न, भूमि वगैरे द्यावीत.

आश्वलायन - चूडाकर्म, उपनयन, विवाह, यज्ञकर्म या कार्याचे वेळी पत्नीने उजवे बाजूस बसावे. या व्यतिरिक्त कार्यास डावे बाजूस बसावे. कन्यादान, वृषोत्सर्ग, पति व पत्नी संमुख असणे व अवक्षारण ही कार्ये बसून करू नये. उठूनच करावी. पायधुणेचेवेळी, रथावर बसतेवेळी ऋतुकालाचे वेळी पत्नी डावे बाजूस असावी. पायधुणेचेवेळी पत्नी डावीकडे असून तिने पाय धुण्याचे पाणी द्यावे. नांदीश्राद्ध, सोमयाग, मधुपर्क या कार्याचें वेळी उजवे बाजूस असावी. यज्ञसंबंधी सर्वकर्मात पत्नीने उजवे बाजूस व आशीर्वाद घेतेवेळी, अभिषेकाचे वेळी डावे बाजूस बसावे.